Skip to main content

Gevoelswaarde: eufemismen en dysfemismen

Welkom op het Archief voor Onderwijs

Een schat aan audio en video in de klas

Benieuwd naar meer? Neem je lerarenkaart of stamboeknummer bij de hand en registreer nu gratis.

Registeer nu gratis

Reeds een account? Meld je dan hier aan.

Het wachtwoordveld is hoofdlettergevoelig.
SLUIT   X
https://onderwijs.hetarchief.be/collecties/537901

Gent schrapt woord allochtoon

Het Gentse stadsbestuur vindt het woord allochtoon kwetsend en gaat het schrappen uit het bestuursakkoord. Men zal het er voortaan hebben over bijvoorbeeld Gentse Turken. Verklaring door Resul Tapmaz, Gentse schepen voor Gelijke Kansen. Interviews met migranten.

14-02-2013
VRT

Terzake: Gent schrapt het woord 'allochtoon'

Gent wil het etiket 'allochtoon' schrappen uit hun bestuursakkoord en wil het ook niet meer gebruiken in hun communicatie. Het Minderhedenforum pleit daar al lang voor omdat de term negatief en stigmatiserend ervaren wordt, maar ook de manier van denken moet veranderen. Studiogesprek met filmmaker Adil El Arbi en Naima Charkoui van het Minderhedenforum. Adil El Arbi heeft echter geen probleem met de term. Hij vindt de afschaffing zelfs absurd, want het is niet de term zelf, maar wel met de connotatie dat er een probleem is. Naima Charkoui van het Minderhedenforum brengt in dat de term er wel voor kan zorgen dat mensen zich weggeduwd voelen uit de samenleving waarin ze geboren en opgegroeid zijn. Toch is de term afschaffen is volgens El Arbi geen oplossing, want het is de beeldvorming die moet veranderen. De studiogasten praten over het alternatief: een 'Gentse Turk' of 'Gentse Marokkaan' en eventuele andere mogelijkheden. Voor El Arbi maakt een andere term geen verschil. Het gaat een semantische discussie, terwijl de werkelijkheid blijft wat ze is. Charkoui zegt dat de term afschaffen geen excuus mag zijn om niet aan de echte problemen te werken. El Arbi stelt voor om Belgen in de media te brengen wanneer het om een kwestie over allochtonen gaat en omgekeerd. Charkoui vertelt over de veranderingen in het bewustzijn van de mensen die nodig zijn.

14-02-2013
VRT

Joos: zeg niet meer 'allochtoon'

De krant 'De Morgen' weert vanaf nu het woord 'allochtoon'. Maar wanneer zijn we dat woord precies gaan gebruiken? En wat zouden we beter in de plaats zeggen? Een gesprek met taalkundig antropoloog Jan Blommaert. We sukkelen al lang met het woord 'allochtoon'. Deze woordenstrijd is niet eigen aan het Nederlands. Blommaert vertelt over de geschiedenis van de taal, hoe die de maatschappij weerspiegelt, en omgekeerd.

20-09-2012
VRT

Terzake: weg met 'OCMW'

De stad Gent heeft al het woord 'allochtoon' geschrapt. De stad Mechelen schrapt nu de term 'OCMW', en vervangt dat door 'Sociaal Huis'. Verandert de taal met de maatschappij mee of durven we de problemen niet meer benoemen? Buitenbeelden van het OCMW in Mechelen. Interview met Koen Anciaux, de voorzitter van OCMW Mechelen, over het schrappen van het woord ‘OCMW’. Archiefbeelden over een bijeenkomst voor het bestaansminimum. Interview met Ruud Hendrickx, de taaladviseur van de VRT, over het moment waarop het ‘bestaansminimum’ vervangen werd door het ‘leefloon’. Archiefbeeld over woord ‘neger’. Vervolg van het interview met Ruud Hendrickx, maar dan over het feit dat 'neger' niet meer neutraal is, maar ‘zwarte’ wel. Archiefbeelden. Vervolg van het interview met Koen Anciaux over de voorgangers van het OCMW. Archiefbeelden. Vervolg van het interview met Ruud Hendrickx over dat men vroeger koos voor andere woorden voor psychiatrische instellingen of allochtonen. Archiefbeelden. Vervolg van het interview met Ruud Hendrickx over dat news speek vaak niet werkt; zo'n nieuwe term moet immers een maatschappelijk draagvlak hebben. Studiogesprek met Marc Reynebeau over het veranderen van negatief klinkende woorden, taal en de maatschappij.

15-04-2013
VRT

Terzake: reclame werkplaats

Shots in een beschutte werkplaats in Asse. Ondertussen draait de omstreden reclamespot en wordt die ook aan de mensen daar voorgelegd via een tablet. Reacties van Lambert Raeymakers en Dirk Van Boven. Die laatste vindt het niet beledigend. Lambert Raeymakers heeft er gemengde gevoelens bij. Benoît Ceysens van de Brusselse Federatie van Beschutte Werkplaatsen. Hij vindt een goede spot. Hij geeft zijn reactie op een beschutte bioboerderij, waar ondertussen kerstbomen verkocht worden. Hij stelt Christelle voor, die ook haar mening geeft over de reclame. Volgens de arbeiders van de beschutte werkplaats weten de meeste mensen niet wat hun werk inhoudt. Benoît Ceysens vindt dat ze zulke agressieve campagnes moeten voeren om mee te kunnen draaien in de huidige economie.

04-12-2014
VRT

Peeters & Pichal: andere woorden voor beledigende termen

In 'The King's Speech', de nieuwe film van regisseur Tom Hooper, vertolkt Colin Firth de Britse koning George VI, een stotteraar. Stotteraars worden echter liever 'mensen die stotteren' genoemd, zegt logopedist Gert Reunes. 'Anders plak je hen een label op'. Hoe zit dat met die andere labels? 'Gehandicapten', 'blinden', 'autisten', 'dwergen', enzovoort. Gebruik je ook daarbij best een andere benaming? Quotes van Mieke Stessens (Cavaria), Rosie Roothans (Katholieke Vereniging voor Mensen met een Handicap), Nico De Fauw (Werkgroep Verder). Sven legde hen termen voor als 'zelfmoord', 'homo' of 'gehandicapte'. Horen zij deze termen graag? . Telefonisch interview met Dirk Caluwé van de Taaltelefoon van de Vlaamse overheid. Montage van Patrick Cobbaert en Vincent Byloo in een nieuws-sketch. Patrick leest het nieuws, gebruikt woorden als 'dwerg', 'holebi', 'wc-madam' en wordt terechtgewezen door Vincent.

21-02-2011
VRT

Journaal: feest voor de Paralympiërs

Viering van de vijftigste verjaardag van de Belgische Paralympische Beweging. Beelden van de aankomst van Jacques Rogge, voorzitter van het IOC, en van prinses Astrid in het stadhuis van Brussel. Interview met Jacques Rogge over de Paralympiërs. Hij praat over het gebruik van de term 'andersvalide ' in plaats van 'gehandicapte'. Foto's van Paralympiërs die de technologische evolutie van onder andere de rolstoelen aantonen. Ook Manneke Pis draagt voor de gelegenheid een aangepast pakje.

29-10-2010
VRT

Terzake: De Jeugd van Nu

Op stap met Stijn Van de Voorde van Studio Brussel naar een optreden van De Jeugd van tegenwoordig. Interview met de diverse groepsleden, onder andere Willy Wartaal. Ook de producer, Bas Bron, praat over het succes van de groep. De mening van Stijn Vandevoorde. Van de Voorde en de groepsleden praten over het taalgebruik in België, met bijvoorbeeld 'een aftrekker'. Daarna komt het gesprek op het gebruik van het woord 'neger'. Shot van het meezingende publiek. Mening van een meisje in het publiek. Willy Wartaal heeft absoluut geen probleem met het woord neger. Hij verklaart zelfs 'het negerseizoen voor geopend'. Het publiek scandeert: 'Broek af, tetten bloot, Nederlandse hoeren.'

08-09-2009
VRT

Joos: ja of neen tegen het woord 'neger'?

Jan Blommaert zoomt in op ons taalgebruik dat blijkbaar nogal veranderd is in twintig jaar tijd. In het radionieuws van de zomer van 1992 sprak nieuwslezer Marcel Kerf nog openlijk over 'negers' die in opstand kwamen. Nu is zoiets echter ondenkbaar. Blommaert legt uit dat het woord 'neger' twintig jaar geleden nog een louter beschrijvend woord was en dat de veranderingen omtrent de bijklank van een woord vaak heel snel gaan. Hij heeft het voorbeeld van het begrip 'CEO', dat wij tegenwoordig allemaal gebruiken als afkorting voor de leider van een groot bedrijf. Hij pikt er nog een paar uit, zoals 'vreemdeling' dat dan veranderde in 'immigrant' en nu 'allochtoon' geworden is. Mede door het taalgebruik van het toenmalige Vlaams Blok kreeg het woord 'vreemdeling' een negatieve bijklank. Blommaert vertelt ook nog over de evolutie van woorden in het woordenboek, zoals 'neger' en 'wijf'. Bij beiden staat nu een andere uitleg dan in oudere edities. Blommaert vindt het streven naar zuiver en neutraal taalgebruik nutteloos, want het verandert steeds.

18-06-2012
VRT

Terzake: raken we gewend aan racisme?

Peter Verlinden publiceerde vandaag een tekst over iets dat hem en zijn vrouw die ochtend overkwam. Het doet hem de volgende vraag stellen: raken we gewend aan racisme? Bamutese vertelt wat er die morgen was gebeurd. Hun huis was beklad met het woord 'negers'. Ze is blij dat de kinderen het niet gezien hebben, maar het is niet haar eerste aanraking met racisme. Verlinden vertelt dat hij het niet verwacht had in een klein en gemoedelijk dorp zoals dat waar ze wonen. Hij zegt dat de dader wellicht een volwassene geweest moet zijn. Quote van Filip Dewinter op een partijcongres. Vervolg van het studiogesprek. Verlinden zegt dat racisme getolereerd wordt en dat er geen reactie komt op uitspraken van Dewinter. Bamutese vertelt dat ze niet uit eigen naam in de studio zit, maar voor iedereen die niet voor zichzelf en tegen racisme durft op te komen. Quote van Jozef De Witte. Vervolg van het studiogesprek. Verlinden zegt dat N-VA veel kiezers Vlaams Belang heeft opgeslokt, maar hoe gaat de partij daarmee om? Niet reageren geeft ruimte aan latent racisme. Volgens zijn vrouw is racisme niet relatief, verwijzend naar de uitspraak van Liesbeth Homans. Mensen moeten verdraagzaam leren zijn.

VRT

Peeters & Pichal: onderzoek naar 'vreemden'

'Vreemden'; zo heet het onderzoek van professor Mark Elchardus naar etnische vooroordelen. In dat onderzoek pleit hij ervoor allochtonen voortaan 'vreemden' te noemen. Deel uit een reportage uit 'Phara': Wat denkt de 'vreemde' op de straat van de term 'vreemden'? Zij houden er niet van, zo blijkt. Daarna volgt een gesprek met Dirk Caluwé van de Taaltelefoon.

23-10-2009
VRT

Nieuwe feiten: woordenboek Zweden

Woorden hebben naast een begripsinhoud ook een bepaalde lading. Die kan neutraal zijn, maar ook kwetsend, beledigend, neerbuigend of ronduit racistisch. Daarom komen er in de nieuwe editie van het Svenska Akademiens Ordlista (SAOL), het woordenboek met de officiële woordenlijst van de Zweedse Academie, alternatieve aanbevelingen bij denigrerende termen. In de plaats van 'neger' zal er aangeraden worden om voor 'zwarte' te gaan, voor 'zigeuner' raadt het woordenboek 'roma' aan, en voor het denigrerende 'Lap', een inwoner van Lapland, 'Sami'. Het woordenboek verschijnt volgende maand. Telefonisch interview met Marcel Burger over de aanpassingen in Zweden.

25-03-2015
VRT

De wereld vandaag: 'zigeuner' is een scheldwoord

'Zigeuner' is een scheldwoord. VRT-taaladviseur Ruud Hendrickx gaat op zoek naar de afkomst van het woord. Een gesprek met Dirk Beersmans van het Kruispunt Migratie-Integratie, over het (schrappen van het) woord 'zigeuner'.

15-04-2015
VRT

Hautekiet: connotatie van 'senior'

Bruggelingen die de gezegende leeftijd van zestig jaar bereiken, kregen tot voor kort het magazine 'Info Senior' in de bus. Maar na klachten over die term is dat 'Brugge Wijzer' geworden. Het woord 'senior' dat al een vervanging was van het woord 'bejaarde' dekt immers de lading niet meer. Heel wat zestigplussers zijn immers nog fulltime aan het werk en voelen zich niet aangesproken door de term 'senioren'. Welke term dekt de lading beter? Telefonisch interview met Wivina Demeester. Zij introduceerde de term 'senior' zoveel jaar geleden. Ze vindt hem niet zo slecht en zegt dat er veel afhangt van de perceptie. Telefonisch interview met Koen Roskams van 'Plus Magazine'. Zij gebruiken het liefst de term 'vijftigplusser'. Dan zit er geen connotatie van 'oud' of 'minder actief' aan.

19-03-2014
VRT

Feyten of Fillet: oorsprong van het woord 'Tsjeef'

Telefonisch interview met Frans Debrabandere over de oorsprong van het woord 'Tsjeef'.

09-05-2008
VRT

Campagne over haattaal op het internet

We zien een fragment uit het spotje van de campagne 'Vies wijf'. Deze campagne van het leerkrachten-tijdschrift 'Klasse' stelt de vraag 'Durf jij luidop te zeggen wat je op het internet schrijft?' centraal. In een interview vertelt Annelies Vaneechoutte van Klasse over de haattaal op de sociale media. Ze maakt duidelijk dat de campagne jong en oud bewust wil maken van wat ze online al dan niet kunnen schrijven.

28-05-2013
VRT

Journaal: 'Flikken'

Het is de laatste Flikkendag in Gent naar aanleiding van de allerlaatste aflevering van de TV-reeks. Reactie van Steven De Smet, de hoofdcommissaris van Gent: 'Het is partytime voor iedereen!'. Beelden van de straatanimatie en van verklede mensen. Optreden van Roel Vanderstukken. Interview met Daniël Termont, de burgemeester van Gent. Hij vindt het een zeer geslaagd feest, want heel veel mensen hebben de stad leren ontdekken. Reactie van een van de acteurs, Ludo Hellinx: 'Het waren tien fantastische jaren! Toen we begonnen, noemden ze de flikken 'Gestapo' (Gentse stadspolitie) en nu is ‘flikken’ een erenaam geworden'. Beelden van de politie op straat en buitenbeelden van het politiekantoor. Er is veel publiek. Jeannine Claeys, Tanja Holman en Jose Ettema geven hun mening.

18-04-2009
VRT

Villa Politica: eufemismen voor besparingen

John Crombez: 'We hebben geen cijfers voor al de eufemismen die hier gebruikt zijn voor het woord besparingen '. Enkele voorbeelden volgen in zijn uiteenzetting.

22-09-2014
VRT

Hier spreekt men Nederlands: eufemisme

Het concept 'eufemisme' wordt uitgelegd aan de hand van het voorbeeld 'bibs' of 'bips'. Het is een eufemisme voor 'billen'. Ook de betekenis van 'bil' wordt gegeven.

04-02-1965
VRT

Deze video toevoegen aan



Of maak een nieuwe collectie aan



Toevoegen
0

Gevoelswaarde: eufemismen en dysfemismen


Frederik De Ridder's picture
Frederik De Ridder

'Vies wijf!', 'gehandicapte', neger', 'homofiel', 'allochtoon', 'zigeuner'. Hopelijk voelt u zich nu niet beledigd. Deze dysfemismen komen gewoon aan bod in onderstaande collectie. Dat er aan deze termen een negatieve connotatie hangt, is wel duidelijk. Hoe woorden aan een bepaalde gevoelswaarde komen en hoe die evolueert doorheen de tijd, verneem je in deze reeks.

Deze collectie is geschikt voor lessen Nederlands 3de graad. Afhankelijk van de verwerkingswijze kan deze collectie gebruikt worden in een les of lessenreeks.

‘ALLOCHTOON’, EEN VREEMDE TERM FRAGMENT 1 In 2012...

Toon meer

Onderwijsniveau

Vakken

Laatst gewijzigd

14-09-2018