Skip to main content

Prehistorie: de tijd van jager-voedselverzamelaar

Welkom op het Archief voor Onderwijs

Een schat aan audio en video in de klas

Benieuwd naar meer? Neem je lerarenkaart of stamboeknummer bij de hand en registreer nu gratis.

Registeer nu gratis

Reeds een account? Meld je dan hier aan.

Het wachtwoordveld is hoofdlettergevoelig.
SLUIT   X
https://onderwijs.hetarchief.be/collecties/1965821

Karrewiet: tentoonstelling prehistorie (2012)

Tentoonstelling over de prehistorie in het museum voor Natuurwetenschappen (Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen) in Brussel: Prehistorie 'do it yourself'. Beelden van de rondleiding, met interactiviteit. Interview met kinderen.

16-10-2012
VRT

Schooltelevisie: de eerste mensen

Het onderwerp van deze episode van 'Schooltelevisie' is het eerste menselijke leven op aarde. Na een historische en geografische bepaling, worden de verschillende menssoorten overlopen die in het oud-paleolithicum leven: de australopithecus, de homo habilis en de homo erectus. Daarbij worden telkens de grootte van de schedel, het voedsel dat men eet, de werktuigen die men gebruikt, de plaatsen waar men woont, enzovoort besproken. Gedurende dit tijdperk leert de mens het vuur te beheersen. In het tweede deel wordt de menssoort uit het midden-paleolithicum besproken, met name de neanderthaler. Ook hier volgt een bespreking van de plaatsen waar er resten zijn teruggevonden en de schedel en het skelet van de neanderthaler. Vervolgens worden de levensomstandigheden van de neanderthaler besproken, zoals het klimaat, de fauna en flora. De neanderthalers hebben zich daaraan moeten aanpassen door gepaste wapens, werktuigen en woningen te maken. Belangrijk om te weten is dat de neaderthaler de eerste menssoort is die zijn doden begraaft. Het derde deel verhaalt over het jong-paleolithicum waarin de moderne mens de hoofdrol speelt. De cro-magnonmens komt uitgebreid aan bod, met een bespreking van de ijstijd waarin ze leven en welke fauna en flora daarin groeien. Ook de aanpassingen van wapens, werktuigen en woningen worden getoond. Ten slotte beelden van verschillende soorten kunst: sieraden, beeldjes, versieringen op gebruiksvoorwerpen, muurschilderingen ...

29-09-1990
VRT

De wording van Europa: onder het ijs vandaan

De documentaire spreekt over de oertijd en begint 60.000 jaar geleden op het Europese continent. Er worden beelden van de natuur, van vulkaanuitbarstingen, bergen, dieren getoond, om op die manier te bekijken hoe het er zoveel jaar geleden moet uitgezien hebben en waar de eerste mens leefde. Het continent bestond voornamelijk uit ijs en sneeuw. De documentaire bekijkt het ontstaan van de mens (homo), vanwaar hij kwam, hoe hij leefde ... Ze wijden uit over zijn oorsprong in Afrika en zijn komst naar Europa. Zijn werktuigen, kledij, rotstekeningen, visvangst worden besproken. Ook de evolutie van de landbouw en huizenbouw komt aan bod.

21-10-1992
VRT

Atomium: licht gestoord

Zevendelige reeks wereldoriëntatie voor het tweedegraads basisonderwijs, gepresenteerd door vier poppen. Licht gestoord. Thema: wonen. Een dag zonder elektriciteit, zonder licht, zonder verwarming, het zal je maar overkomen. Het viertal schetst de evolutie van de verlichting en de verwarming door de eeuwen heen. Tevens onderzoeken zij ook hoe het licht, warmte, water, gas, tv en telefoon in ons huis terecht komen. Wonen is een technische aangelegenheid.

23-09-1993
VRT

Vlaanderen Vakantieland: ‘La route du feu’

In deze aflevering van 'Vlaanderen Vakantieland' volgt reporter Ilse Van Den Broeck ‘La route du feu’, een opeenvolging van vijf industriële plaatsen aan de Maas in de provincie Luik die met vuur te maken hebben. 00:00:15 Ilse bezoekt de hoogovens van Cockerill-Sambre langs de Maas. 00:01:13 Uitleg over de ‘la route du feu’ met plattegrondje. 00:01:26 Kristal- en glasfabriek van Val-Saint-Lambert in Seraing. Glasblazer Jean Ronowitz geeft uitleg. Beelden van het blazen van kristal, de bewerking, de beschildering en decoraties. De kristalkunst komt oorspronkelijk uit Venetië. De glas- en kristalfabriek Val-Saint-Lambert dankt zijn naam aan de voormalige cisterciënzerabdij waar de fabriek rond 1826 zijn intrek nam. Beelden van het gerestaureerde hoofdgebouw van de vroegere abdij. 00:04:24 Préhistomuseum van Ramioul: een gids geeft uitleg over het gebruik van vuurstenen en kinderen leren werktuigen maken. Ilse toont een reconstructie van een huis uit leem van 5000 jaar voor Christus. Beelden van een wigwam, speerwerpen en een prehistorische maaltijd met prehistorisch bestek. 00:06:53 Op de site bevindt zich ook een grot waar resten van neanderthalers werden gevonden. Beelden van stalagmieten en stalactieten in de grot. 00:07:16 Mortroux: Ilse overnacht in een hoeve. Beelden van de omgeving: het Land van Herve is een boomgaardstreek die aansluit bij de Voerstreek in het noorden. 00:08:12 Bezoek aan de steenkoolmijn van Blegny. Uitleg door gids en ex-mijnwerker Willy De Smit. Beeldje van Sint Barbara, de beschermheilige van de mijnwerkers, boven de ingang van de mijn. Ilse en Willy dalen met een lift naar de ondergrondse gangen waar naar steenkool werd geboord. 00:10:09 Willy legt uit dat er door middel van een lampje te zien was of er zich gas in de mijn bevond. In dat geval moesten zo snel mogelijk de ventilatoren in de mijn worden aangezet ter voorkoming van een ontploffing. 00:11:12 Ilse bezoekt ook mijnschacht ‘Marie’, die omgevormd is tot steenkoolmuseum.

16-05-1997
VRT

Overleven: neanderthalers en cultuur

Belgische wetenschappers willen aantonen dat neanderthalers cultuur hadden net zoals de eerste homo sapiens. 00:00:00 Beelden van gereconstrueerde neanderthalers en de situering van deze menssoort. 00:00:37 Hoofden van neanderthalers worden reconstrueerd door kunstenaars, onder leiding van Dirk Claesen. Philip Van Peer, professor aan het Laboratorium voor Prehistorie in Leuven, geeft hen daarbij advies. 00:01:00 De Out of Africa-theorie wordt uitgelegd, aan de hand van een grafische voorstelling. De homo sapiens, de moderne mens, treft in Europa de neanderthaler aan. Eerst leven ze naast elkaar, maar na tienduizend jaar verdwijnt de neanderthaler. Sterft hij uit of vermengt hij zich met de homo sapiens? Van Peer geeft uitleg bij de verschillende antwoorden op deze vraag, dat afhankelijk is van het tijdperk en haar tijdsgeest waarin men dit probeerde te doen. 00:03:56 Beelden van archeologisch onderzoek in de grot Scladina. Archeoloog Dominique Bonjean, leider van de expeditie, geeft toelichtingen over de opgravingsmethode en de vondst van een kaakbeen van een neanderthalerkind in de grot. 00:05:18 Beelden van de grot van Spy. In een interview met Patrick Semal, antropoloog aan het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen verduidelijkt hij het verschil tussen de homo sapiens en de neanderthaler, aan de hand van schedels van beide menssoorten. 00:07:11 Reconstructie van hoe een moderne mens eruit zou zien met de schedel van een neanderthaler. Dit is echter niet hoe een neanderthealer eruit moet gezien hebben. Patrick Semal verklaart hoe de recontructie van een neanderthalerhoofd gedaan wordt, waarbij dit expliciet getoond wordt in beelden. 00:09:06 Beelden van het scannen van de schedels en 3D-animatie. 00:09:40 Van Peer tracht antwoord te geven op de vraag of neanderthalers konden praten zoals de moderne mens. Ook Semal probeert een antwoord te geven aan de hand van een botje uit de hals van de neanderthaler en de vorm van het gehemelte. Van Peer voegt eraan toe dat de grote schedelinhoud, dus intelligentie, duidt op de ontwikkeling van taal. 00:11:30 Mietje Germonpré, paleonthologe bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, heeft een vermoeden voor cultuur bij de neanderthaler, onder meer door beenderen van holenberen die gevonden zijn in de grot van Goyet bij Namen door de archeoloog Edouard Dupont. Ze wijzen misschien op een berenceremonie en een ritueel berenfeest, waarbij de schedel werd gereinigd en soms gekleurd met oker. Sommige beenderen die Dupont vond, bevatten oker. 00:13:56 Heeft de neanderthaler dit oker wel aangebracht? Van Peer benadrukt het belang van de ouderdom van de beenderen. Hij onderbouwt deze stelling met met een ander voorbeeld, een schedel die opgegraven is in Tongeren. Beelden van het onderzoek. 00:16:06 Mark Van Strydonck geeft uitleg bij de C14-datering, andere dateringsmethoden en de problemen die het met zich meebrengen. 00:18:03 Germonpré blijft geloven dat neanderthalers cultuur kenden. Philip Van Peer gelooft dat het beeld rond neanderthalers zal verschuiven en benadrukt het belang van een goede definitie van cultuur. Daarbij is er ook een duidelijke vertaling nodig van het abstracte begrip cultuur in specifieke artefacten, zoals muurschilderingen, sieraden, okerresten, stenen werktuigen... Wanneer deze worden gevonden, kan er pas gesproken worden over cultuur. 00:20:53 Vindplaats in openlucht te Veldwezelt is uniek. Patrick Bringmans, archeoloog aan de KU Leuven, licht de reden daarvan toe. Daarnaast heeft hij het over strategrafietechnieken. Tegelijk zijn er beelden van het onderzoek te zien. Professor Van Peer verduidelijk strategrafie. 00:23:20 Er worden beelden van de vondst van een stukje vuursteen getoond. Archeoloog Bringmans geeft hij daar meer uitleg over. Vervolgens zijn er beelden te zien van resten van bekken van dieren uit de periode van de neanderthaler. Hij verklaart de betekenis ervan. 00:24:26 Reconstructiefilmpje en -tekeningen van de neanderthaler op jacht. 00:25:49 De geavanceerde werktuigen van de neanderthalers wijzen op gelijkenissen met de moderne mens. Verschillende Amerikaanse studies hebben het over de fijne motoriek bij neanderthalers. In een animatie wordt de motoriek van de hand getoond. Van Peer geeft hierbij duiding. 00:27:09 Veerle Rots, medewerker aan de KU Leuven, heeft experimenteel en gebruikssporenanalyse uitgevoerd op stenen werktuigen uit de prehistorie. Er worden beelden getoond van hoe stenen bewerkt worden. In een interview met Veerle Rots heeft ze het onder meer over debitagetechnieken. Van Peer benadrukt het belang van dit onderzoek. Daarna volgt er een bespreking van de methode die de neanderthaler gebruikt om werktuigen te maken. Hierbij wordt ‘schachten’ gedemonstreerd, het monteren van een werktuig. De verschillende stappen worden een voor een besproken. Veerle Rots heeft ook microscopisch onderzoek gedaan op prehistorische werktuigen. Beelden en uitleg hierover. Ten slotte kaart ze de problemen aan die bij dit onderzoek opduiken. 00:34:14 Bonjean en Semal geven meer uitleg over de nieuwe kijk op oude vondsten en nieuwe technieken die steeds meer gebruikt worden. 00:35:58 Van Peer denkt dat er nieuwe kennis over de neanderthaler zal komen als er nieuwe onderzoeksvragen worden gesteld. De afstamingslijn van de homo sapiens wordt besproken en daarbij wordt de vraag gesteld naar de betrokkenheid van de neanderthaler. Is cultuur alleen een wezelijk kenmerk van de homo sapiens of kende de neanderthaler dit ook al?

26-10-2003
VRT

Journaal: het verschil tussen de neanderthaler en de homo sapiens

Item over de neanderthalers van Spy. Mietje Germonpré, van het paleontologisch museum voor natuurwetenschappen, vertelt over de verschillen tussen de neanderthaler en de homo sapiens. Ze toont een animatie in 3D. Mietje toont de schedels van de neanderthalers van Spy. Mietje praat over de neanderthalers van Spy die de jongste zijn die men kent. Mietje praat over de nauwe contacten tussen de neanderthalers en de homo sapiens.

20-08-2014
VRT

Journaal: de mens is ouder dan gedacht

Uit de vondst van een kaakbeen in het oosten van Afrika leiden wetenschappers af dat de mens 400 000 jaar ouder is dan tot nu toe werd aangenomen. Het been werd opgegraven in de Ethiopische deelstaat Afar en het is 2 800 000 jaar oud. Interview met paleontoloog Jacques Verniers over de evolutie van de mens. Er worden beelden van schedels van verschillende menssoorten getoond. Het gevonden kaakbeen situeert zich in de evolutie van de mens tussen de australopithecus en de homo habilis.

05-03-2015
VRT

Deze video toevoegen aan



Of maak een nieuwe collectie aan



Toevoegen
0

Prehistorie: de tijd van jager-voedselverzamelaar


Arteveldehogeschool's picture
Arteveldehogeschool

Hoe leefden de mensen in de prehistorie?
In deze collectie maak je kennis met de prehistorie, meer specifiek met de periode dat mensen leefden als jager-voedselverzamelaars.

Collectie aangemaakt voor het leergebied 'mens en maatschappij' voor de tweede en derde graad lager onderwijs.

Eindterm 3.7: De leerlingen kennen de grote periodes uit de geschiedenis en ze kunnen duidelijke historische elementen in hun omgeving en belangrijke historische figuren en gebeurtenissen waarmee ze kennis maken, situeren in de...

Toon meer

Laatst gewijzigd

17-09-2019