Skip to main content

Sporen van kolonisatie

Welkom op het Archief voor Onderwijs

Een schat aan audio en video in de klas

Benieuwd naar meer? Neem je lerarenkaart of stamboeknummer bij de hand en registreer nu gratis.

Registeer nu gratis

Reeds een account? Meld je dan hier aan.

Het wachtwoordveld is hoofdlettergevoelig.
SLUIT   X
Volgende Vorige

https://onderwijs.hetarchief.be/collecties/1552781

Journaal: racisme in Suske en Wiske

De nieuwe strip van Suske en Wiske doet flink wat stof opwaaien. Wiske krijgt voor het eerst vrouwelijke rondingen en er zijn voor het eerst blote borsten te zien. Op de sociale media komt het meeste kritiek op de afbeelding van een zwarte man, volgens het stereotype beeld, met dikke lippen. Dalilla Hermans is verontwaardigd over hoe er vorm wordt gegeven aan een zwarte man die heel even opduikt in de nieuwste Suske en Wiske-strip. Het doet haar denken aan ons koloniale verleden. Omdat Hermans niet enkel boos wil zijn, lanceert ze de hashtag ‘NoMoreMonkeyBusiness’. De uitgeverij van de strip heeft zich intussen persoonlijk bij haar verontschuldigd.

26-06-2017
VRT

Journaal: jaaroverzicht Congo 1960

Archiefbeelden van Congolese stagiairs in Brussel, ruïnes in Kasaï na geweld en een patrouille van de gendarmerie. Archiefbeelden van generaal Émile Janssens die de troepen te Luluaburg schouwt. Archiefbeelden van de verkiezingen in Congo. Verklaring van minister Ganshof. Archiefbeelden van de kwade reactie van Patrice Lumumba. Beelden van een verklaring van Joseph Kasavubu. Archiefbeelden van de regering-Lumumba voor de Kamer. Archiefbeelden van de toespraak van minister Ganshof tot de Congolese kamer. Kasavubu wordt tot president verkozen. Archiefbeelden van een betoging tegen Lumumba. Kasavubu legt de eed af. Verklaring van minister-president Delvaux. Boudewijn komt aan en wordt begroet door Lumumba en Kasavubu. Archiefbeelden van een incident met een Congolees die Boudewijns sabel afneemt. Archiefbeelden van een toespraak van Boudewijn tijdens de Onafhankelijkheidsdag.

28-12-1960
VRT

Journaal: Congo in de Eerste Wereldoorlog

In de Anspachgalerij loopt een tentoonstelling over de strijd van het Belgische koloniale leger tegen de Duitsers in Oost-Afrika tijdens de Eerste Wereldoorlog. Griet Brosens, historica, vertelt over de campagnes van de 'Force Publique', het leger van Belgisch Congo in die periode. Ze vertelt ook over de ontberingen tijdens die campagnes. Fabien Ndayambaje, een Belg van Rwandese afkomst, bezoekt de tentoonstelling omdat hij wil weten hoe België Rwanda veroverd heeft.

02-09-2016
VRT

Boudewijn. Naar het hart van de koning: Boudewijn en Congo

‘Boudewijn. Naar het hart van de koning’ is een vierdelige documentairereeks naar aanleiding van de twintigste verjaardag van het overlijden van Boudewijn van België, in juli van 2013. Het is een thematische reeks die aan de hand van gesprekken met bevoorrechte getuigen peilt naar de ondoorgrondelijke persoonlijkheid van een timide prins die zich voor het oog van de camera ontwikkelt tot een onverzettelijke vorst. In de tweede aflevering komt een minder fraaie kant van de koning aan bod. Naast minzaam en goedhartig was hij ook een overtuigde katholiek die zijn leven lang 'het kwade' zou bestrijden. Wars van pragmatisme was hij niet bang in de onafhankelijkheidsstrijd van Belgisch-Congo in te grijpen. En dat had grote gevolgen. 00:01:33 Boudewijn bezoekt Congo in 1955 en wordt feestelijk onthaald. Mark Eyskens, Stéphane de Lobkowicz, Mark Van den Wijngaert, Étienne Davignon, Robert Senelle en Yves de Jonghe d'Ardoye d'Erp komen aan het woord. 00:04:15 Boudewijn wordt overladen met geschenken van Congolezen. Ludo De Witte en Guy-Patrice Lumumba geven toelichting. De blanken waren kinderen van God, de zwarten kinderen van Satan. 00:05:25 Er vonden rellen plaats in Algerije en Leopoldstad. De Witte legt uit hoe het paleis op dat moment ingrijpt en Boudewijn een toespraak houdt. Hooguit drie ministers waren ingelicht over deze toespraak. 00:06:03 Er wordt een geluidsfragment afgespeeld van de toespraak van koning Boudewijn over de onafhankelijkheid van Congo. Van den Wijngaert licht toe dat Boudewijn dacht dat hij zo populair was, dat de Congolezen hem zelfs na de onafhankelijkheid tot staatshoofd zouden kronen. België belooft de Congolezen onafhankelijkheid, maar legt geen datum vast. 00:06:53 De zenuwachtigheid groeit. Een nationalistische politicus, Patrice Lumumba, verwoordt de onrust het scherpst. Hij komt naar Brussel om zijn punt te maken. Senelle, Van den Wijngaert en De Witte geven uitleg over de houding van Boudewijn, die zichzelf als grote, blanke chef zag van de Congolezen. 00:08:27 Er heerst onrust in Congo en er breekt geweld uit. De druk op de regering en Boudewijn neemt toe om een precieze datum voor onafhankelijkheid vast te leggen. 00:09:10 De Congolese delegatie bezoekt Brussel, waarna er een datum voor onafhankelijkheid uit de bus komt. Lumumba geeft een toespraak en maakt de datum met trots bekend. Er volgen verkiezingen in Congo die Lumumba met zijn nationalistische partij MNC, Mouvement National Congolais, glansrijk wint. Hij wordt als een koning rondgedragen. 00:10:55 Emmanuel Gerard legt uit waarom de toespraak van Boudewijn op 30 juni 1960 een interessante ontstaansgeschiedenis had. Leopold II werd geprezen als 'bevrijder' in de eerste versie van de toespraak. Dit werd aangepast naar 'Leopold als beschaver', wat resulteerde in een zeer paternalistische toespraak. Lumumba reageerde als nationalist die zijn achterban steunt. Hij geeft zijn beruchte toespraak, rechtstreeks aan het volk gericht. De toespraak was schokkend en een aanklacht tegen het kolonialisme. Dit was het begin van de miserie. Lumumba wordt de verpersoonlijking van het kwaad voor koning Boudewijn. 00:14:18 Gaston Eyskens becommentarieert de toespraak van Lumumba. Mark Eyskens vertelt dat zijn vader Lumumba heeft verplicht om die avond een nieuwe speech te geven en wel hulde te brengen aan de Belgen. Eyskens schreef dan een reparatiespeech die Lumumba heeft voorgedragen. 00:15:02 Amper twee weken na de onafhankelijkheid van Congo ontstaan er rellen. De provincie Katanga, die barst van de bodemrijkdom, scheurt zich af. Moïse Tshombe, een man van de Belgen, benoemt zichzelf tot president. De Belgen wilden een marionet die de centrale staat zou doen doodbloeden. De Witte en Van den Wijngaert geven uitleg. Stilaan keert de rust terug, maar niet overal in Congo. 00:16:29 Gaston Eyskens veroordeelt de gebieden van Congo waar anarchie heerst. De hel barst los. Belgen vertrekken doodsbang uit Congo. Lumumba zoekt steun bij de Verenigde Naties om zijn gezag in Katanga te herstellen. De VN sturen blauwhelmen. 00:18:00 Gerard legt uit dat Boudewijn de Verenigde Naties niet volgt. Boudewijn zegt aan Eyskens dat zijn regering erg onpopulair is en dat er met een schone lei begonnen moet worden en dat de regering Eyskens moet aftreden. Eyskens gehoorzaamt niet. 00:18:44 Eyskens geeft een toespraak. Gerard legt uit dat Boudewijn hoopte met een nieuwe regering de intrede van VN-troepen in Katanga onmogelijk te maken. Boudewijn is misnoegd en vraagt Paul van Zeeland en Paul-Henri Spaak om een nieuwe regering te vormen om het imago van België weer op te krikken. Gerard vertelt over de geheime bijeenkomst. De opzet mislukt, maar Eyskens komt verzwakt uit de strijd. Hij moet in zijn regering veranderingen aanbrengen. Er komt een nieuwe minister van Afrikaanse Zaken: Harold d'Aspremont Lynden. 00:20:04 Lumumba staat nu in het Westen bekend als communist. De VN weigert hulp te bieden. Hij geeft een toespraak waarin hij zegt dat hij geen communist is. Davignon geeft uitleg. Lumumba wordt ontslagen. Het leger neemt de macht over van de democratisch verkozen regering. Het is de eerste staatsgreep van Joseph-Désiré Mobutu. 00:21:31 Er worden geluidsfragmenten van Mobutu afgespeeld. Mobutu heeft geholpen om de rellen te stoppen. 00:22:49 Mobutu laat Lumumba gevangen nemen. Lumumba wordt als een mismeesterde trofee naar Mobutu gebracht. Guy-Patrice, zijn zoon, geeft uitleg. 00:23:50 Harold d'Aspremont Lynden beschouwt Tshombe als zijn legitieme gesprekspartner. Men ging proberen om Lumumba uit te schakelen. Davignon legt uit dat de regering totaal niet op de hoogte was. Er werd een brief overgemaakt aan Boudewijn met de informatie, maar Boudewijn heeft de regering hier niet van op de hoogte gebracht. Meer nog: hij schreef een brief terug, waain hij Tshombe prees, legt Gerard uit. Dit was een indirecte goedkeuring. Het moordcomplot ging uiteindelijk niet door, maar in januari 1961 zette Tshombe Lumumba op het vliegtuig naar Katanga. Hij werd zeer zwaar gemarteld en vermoord in het vliegtuig. 00:26:20 Er worden krantenkoppen getoond van Lumumba’s overlijden. De wereld is geschokt, er breken rellen uit. Er volgen vijf jaren van uitzichtloze crisis en strijd. Gerard denkt dat Boudewijn niet ontevreden was over het verdwijnen van Lumumba. Senelle en Davignon lichten toe. 00:27:43 Terug naar Boudewijns bezoek aan Congo in 1955. Hij bezocht toen ook Burundi, dat onder Belgische voogdij stond. Het onthaal is hartelijk en Boudewijn ontmoet er Mwami Mwambutsa IV. Maar ook in Burundi klinkt de roep om onafhankelijkheid steeds luider. Er worden verkiezingen georganiseerd, die de nationalistische Louis Rwagasore wint. De hoogste Belgische gezagsdragers beslissen dat Rwagasore moet verdwijnen. 00:29:44 Poppe en De Witte geven uitleg over de bijeenkomst waar de moord op Rwagasore werd gepland door middel van een Griekse huurmoordenaar. Hij doodt Rwagasore met een welgemikt schot. Ndenzako, de nicht van Rwagasore, licht toe. De Griekse huurmoordenaar wordt ter dood veroordeeld, ondanks de pogingen van Boudewijn om de executie te voorkomen. 00:33:19 Boudewijn bezocht Kinshasa met Mobutu in 1970. 00:35:50 Er worden beelden getoond van het schrikbewind en de dictatuur van Mobutu. De relatie met België komt onder druk te staan. Hij rekent Augusto Pinochet tot zijn persoonlijke vrienden. Ondanks de grote armoede in zijn land, zet hij een ambitieus ruimteprogramma op. 00:36:36 Boudewijn en Fabiola bezoeken Zaïre. Boudewijn laat zijn geweten spreken en kaart de problemen van de mensenrechten aan in een toespraak. Wilfried Martens legt uit hoe Boudewijn het taboe doorbrak met zijn toespraak. Er groeide een bewustzijn bij de koning en zijn omgeving. 00:39:06 Er volgt een fragment van de Zaïrese Staatstelevisie, met de Belgische socialist Ronald van den Bogaert. Hij werd beschuldigd van samenzwering. Van den Bogaert vertelt over zijn aanhouding, mishandelingen en het proces. Hij wordt veroordeeld tot tien jaar effectieve gevangenisstraf in Zaïre. Boudewijn gebruikt al zijn invloed en verzoekt om gratie. Wat Boudewijn niet wist, was dat van den Bogaert meewerkte aan plannen voor een staatsgreep tegen Mobutu. 00:42:47 Beelden van de ravage op de campus in Lubumbashi in 1990. Er vielen doden na een demonstratie tegen het regime. België dreigt vervolgens de geldkraan dicht te draaien, maar Mobutu slaat hard terug en dreigt pikante verhalen over de koninklijke familie te onthullen. Willy Claes vertelt dat dit de onmiddellijke breuk betekende voor de koninklijke familie. Dit is voor Boudewijn een brug te ver, hij wil geen intieme verhalen over Albert in de publiciteit. Het ging over buitenechtelijke kinderen. 00:43:29 Er worden beelden getoond van de Belgische koninklijke familie en Delphine Boël. 00:44:15 De vriendschap tussen Mobutu en Boudewijn eindigt. Mobutu geeft een interview. Mobutu was niet welkom op de begrafenis, wat naar eigen zeggen het ergste was wat hij ooit had meegemaakt. 00:45:38 Er worden beelden getoond van de begrafenis van Boudewijn, waar de president van Rwanda, Juvénal Habyarimana, wel op uitgenodigd was. Een klein jaar na de dood van Boudewijn breekt in Rwanda de genocide uit, nadat het vliegtuig van Habyarimana uit de lucht is geschoten. Claes geeft uitleg over het feit dat Habyarimana zware verantwoordelijkheid droeg in verband met de genocide. Beelden van president Juvénal Habyarimana die Boudewijn om steun vraagt tegen de Tutsi-rebellen, vier jaar voor zijn overlijden. Martens hield de boot af en leverde enkel munitie en troepen om de Belgen in Rwanda te beschermen. Het was voor Boudewijn blijkbaar voldoende dat Habyarimana zich voordeed als een gelovige katholiek om het nodige politieke krediet te verdienen.

11-06-2013
VRT

Journaal: eerste dagen na onafhankelijkheid Congo

Archiefbeelden van de Baudouinville die de doodskisten van para’s terugbrengt naar België en aankomt in Antwerpen. Archiefbeelden van de rouwdienst in het Jubelpark. Archiefbeelden van Ghanezen in Leopoldstad en Patrice Lumumba op het Pan-Afrikaans Congres met rellen die buiten het gebouw plaats vinden. Albert Kalonji roept Zuid-Kasaï uit tot een onafhankelijke staat. Archiefbeelden van rellen en de arrestatie van Lumumba door Mobutu Sese Seko. Archiefbeelden van het akkoord tussen Joseph Kasavubu en Lumumba. Archiefbeelden van twee Congolese afgevaardigden in de Sovjet-Unie. Archiefbeelden van een toespraak van Nikita Chroesjtsjov.

28-12-1960
VRT

Journaal: olifant op Expo 58

In de Brusselse haven komt een reuzekist aan met een opgezette olifant. Die is bestemd voor het paviljoen van de fauna van Congo op Expo 58.

03-12-1957
VRT

150 jaar Belgen: Congo

Documentaire over de Belgische kolonie Congo, vanaf het begin van de kolonisatie tot aan de onafhankelijkheid van Congo. Begingeneriek. 30 juni 1960: de onafhankelijkheid van ex-Belgisch Congo. Beelden van een vreugdedans. Gevolgd door beelden van koning Boudewijn met Joseph Kasa-Vubu die staand in een wagen door de straten rijden. We zien eveneens een defilé, een toespraak van Patrice Lumumba in foto's en beelden van muiterij. Gevolgd door beelden van de aankomst van Belgische jeeps uit een vliegtuig. Mensen willen per vliegtuig terugkeren. De presentatie gebeurt door Edward De Maesschalck. Fotomateriaal van koning Leopold II, een landkaart en een foto van Henry Morton Stanley. Luchtopnamen van Afrika en de stroom Zaïre. Met daarna tekeningen over de ontmoeting tussen Livingstone en Stanley. Meer beelden van watervallen en het oerwoud. Montage van een stroom, tekeningen van Stanley in Boma, in Matadi en het overblijfsel van een huis met tekeningen van het origineel. Uitleg met achtereenvolgend een foto van koning Leopold II, vele tekeningen en informatie over de conferentie van Berlijn in 1885. Beelden van de Zaïre (zeer grillig) tussen Matadi en Leopoldstad. Bij een foto van Albert Theys wordt uitleg gegeven over de aanleg van een spoorweg. Aan de hand van tekeningen wordt de ontdekking van de Kasaï verhaald. Foto's van vroeger en nu worden getoond. De stad Katanga en zijn heerser worden weergegeven door middel van tekeningen en foto's. Beelden van de stenen huizen van de Swahili. Leopold II koopt hun leider om. Gevolgd door een overzicht van foto’s van Belgische helden of Congo-pioniers: Dhanis, Jardin, Ponthier, Lippens, De Bruyne. Beeldmateriaal van Zaïre (nu Democratische Republiek Congo) in 1980. Foto's van medewerkers Lambermont en Banning. Zicht op de natuur, op huizen, met daarna beelden van ivoor- en rubberwinning. Foto's van het leger, lijders aan de pokken en de slaapziekte. Luchtopname van Zaïre, waarna informatie over de uitbreiding van het paleis in Laken volgt. Onder andere de Japanse toren, het Chinees Paleis, het museum van Tervuren, het Jubelpark en de Kunstberg worden toegelicht. Een compilatie van foto's van Leopold II. Foto van Edmund Dean Moral en stoomschepen, met uitleg over diens aanval op Leopolds wreedheden tegen de mens. Afbeelding van een boek van Arthur Conan Doyle tegen Leopold II. Foto's van een onderzoek ter plaatse: het parlement stemt voor de overname. We keren terug naar Edward De Maesschalck die presenteert. Archiefmateriaal van zwarten die lasten dragen, katoen plukken, tam tam spelen ... Gevolgd door foto's van missionarissen. Missiepost met o.a. een doop en toelichting van thema's als gezondheid, onderwijs ... Dit alles gevolgd door een montage van beelden van spoorwegen, een trein, een luchtopname van haven en bedrijven, palmplantages, de kopermijnen in Katanga (de Union Minière), de aanleg van dorpen, het werken in het dorp, de achteruitgang van de dorpen en traditionele genezers. Beelden van Leopoldstad vanuit de hoogte, door wijken, met materiaal over évolués. Gevolgd door een presentatie van de ideeën over évolués van professor Jozef Van Bilsen. Montage van beeldmateriaal van de triomftocht van Boudewijn, blanken tijdens sport, defilés, de schoolstrijd, een politieke vergadering, De Gaulle in Brazzaville, Lumumba in discussie, politie die een opstandeling vasthouden en de optocht voor de onafhankelijkheid. Beelden van Boudewijns toespraak over de onafhankelijkheid. Eindgeneriek.

12-11-1980
VRT

Journaal: de onafhankelijkheid van Congo

Archiefbeelden van de terugkeer van koning Boudewijn en minister van Congo August-Edmond de Schryver uit Congo. Archiefbeelden van Zweeds diplomaat Dag Hammarskjöld in Congo en de Congolese delegatie met onder andere Joseph Iléo en Joseph Kasavubu op de rondetafelconferentie. Archiefbeelden van een toespraak van Gaston Eyskens. Archiefbeelden van Albert Kalonji die Patrice Lumumba begroet op Zaventem. Archiefbeelden van een ontmoeting van Lumumba met Anicet Kashamura. Archiefbeelden van een verklaring van minister de Schryver. Lumumba vertelt over het onafhankelijkheidsakkoord. Archiefbeelden van de slotvergadering. De Belgische regering en de Congolese delegatie worden ontvangen door Boudewijn in het paleis. Archiefbeelden van de triomfantelijke terugkeer van de delegatie in Congo. Toespraak van gouverneur-generaal Hendrik Cornelis tijdens een vergadering met de Congolese delegatie.

28-12-1960
VRT

Als een wereld zo groot: Leopolds Congo (1885-1908)

Het eerste deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering is gewijd aan de verovering van Congo door koning Leopold II. De koning kreeg van het Belgische parlement de toestemming het gebied tot zijn kolonie te maken, op voorwaarde dat het zijn persoonlijke zaak zou blijven. De Belgische staatskas zou geen cent bijdragen aan de exploitatie van het gebied. Leopold investeerde zijn persoonlijke fortuin in de 'Kongo-Vrijstaat'. Congo bevat veel wild rubber, iets wat in die tijd een zeer gewild product was. Het gaf de koning de kans om winst te maken met de kolonie. Het gevolg voor de bevolking was echter een meedogenloze uitbuiting. Er moesten steeds hogere quota gehaald worden en dus had de bevolking geen tijd meer voor hun oorspronkelijke taken zoals de jacht of de landbouw waardoor hongersnood uitbrak. De documentaire bevat foto's en oude filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:01:44 Inleiding van de reeks door Jan Neckers. 00:03:41 Een kaart van Congo uit 1633 wordt getoond. 00:03:56 Beelden van de Congostroom, rituelen en oude ambachten. 00:05:56 Een gravure van een onderhandeling tussen een blanke en een zwarte chef. 00:06:42 Reconstructiebeelden van de ontdekkingsreis van Henry Morton Stanley die de rivier oversteekt, ook de ontmoeting van Livingstone komt in beeld. 00:15:49 Een foto van Leopold II uit 1904 afkomstig uit het Legermuseum van Brussel. 00:16:28 Uitleg over de kolonisatiepogingen van België in Afrika en Amerika, onder meer aan de hand van prenten. 00:17:14 Beelden van vlasbewerking en een standbeeld van Leopold II. 00:17:54 Een prent van gevechten in Afrika. 00:18:40 Uitleg over de expeditie van Arthur Hodister. 00:19:01 Duiding bij de pogingen van koning Leopold II om Congo te verkrijgen. 00:20:33 Reconstructie van de tweede en de derde expeditie van Henry Morton Stanley. Beelden van de Congostroom en contracten met plaatselijke chefs. 00:25:21 Een beeld van een schilderij van Otto von Bismarck. 00:25:29 Uitleg over de Conferentie van Berlijn. 00:26:17 Beelden van een standbeeld van Leopold II en vlaggen. 00:26:39 Beelden van een gravure van koning Leopold II, het parlement en Congo. 00:27:06 Foto van kolonel Louis-Napoléon Chaltin. 00:27:15 Kaart van Congo en de landsgrenzen. 00:27:47 Duiding bij de verovering van het grondgebied Congo. 00:28:39 Reconstructie van de tocht door het oerwoud, het verzet en de gevechten. 00:31:36 Kaart van de oppervlakte van Congo, beelden van het aanleggen van infrastructuur in Congo, de Congostroom, een spoorweg, de financiering, dans, een muziekinstrument en slavernij. 00:36:52 Duiding bij de Conferentie in Brussel tegen slavernij en een reconstructie van het uitmoorden van een dorp. 00:38:12 Beelden van ivoor. 00:39:02 Uitleg over de inndeling van de Congolese industrie. 00:42:15 Duiding bij het leven van inlanders en de relatie tussen zwarten en blanken. Beelden van enkele voedseldragers. 00:44:03 Affiche van Dunlop over de manier waarop rubber te verkrijgen is. Uitleg bij de straffen aan inlandse rubberarbeiders. Een spotprent. Beelden van gebouwen gefinancierd met opbrengsten uit Congo, beelden van de internationale commissie. 00:54:45 Uitleg over de grondstoffen en prospectie in Congo, beelden van enkele spotprenten. 00:54:45 Beeld van de gevel van de Société Générale. 00:56:34 Uitleg over de overdracht van Congo aan België in 1908. 00:57:05 Foto van koning Leopold II.

21-02-1986
VRT

Histories: Patrice Lumumba (21/10/1999)

De naam Patrice Lumumba (1925-1961) maakt nog altijd de meest tegenstrijdige gevoelens wakker bij oud-kolonialen en historici. Voor sommigen is hij nog altijd de satan, de zwarte demon die eigenhandig het Belgische beschavingswerk ten gronde heeft gericht. Voor anderen was hij juist de enige zwarte politicus die Congo zonder al te veel lijden door de eerste jaren van zijn onafhankelijkheid had kunnen gidsen. Voor hen is de uitschakeling - eerst politiek, later fysiek - van de jonge zwarte leider de erfzonde van het neo-kolonisme. In Congo zelf is Lumumba een haast mythologische figuur geworden. Scènes uit zijn leven zijn honderden keren afgebeeld in prenten en naïeve schilderijen. Histories zoekt twee weken lang naar de échte Lumumba. Dit is deel 1: de postman wordt premier. 00:00:00 Inleiding door Catherine Van Eylen voor het eerste deel van de documentaire over Patrice Lumumba. Hierin wordt de opkomst van Patrice Lumumba geschetst. 00:01:15 Koning Boudewijn stapt uit het vliegtuig en wordt opgewacht door Congolese notabelen waaronder Lumumba op 13 juni 1960. Het is de onafhankelijkheidsdag. Lumumba wordt onderweg in de wagen, vergezeld van Joseph Kasavubu, door een grote menigte toegejuichd. 00:02:31 Een kaart van Congo wordt getoond. Beelden van Onalula, het geboortedorp van Lumumba, en van het dorpsleven in het begin van de jaren 1960. De boeren kreunen onder de verplichte katoenteelt. De kolonisator eist in deze streek veel, maar geeft weinig terug. 00:03:38 Beelden tonen schoolgaande kinderen. Beelden tonen Stanleystad: een overzet over de Congostroom en straatbeelden. Hier heeft Patrice Lumumba als jonge man gewerkt als klerk. Beelden tonen het postgebouw in Leopoldstad waar Lumumba een opleiding volgde. Hij legde zijn examen op de postschool met grote onderscheiding af. De uitslag werd zelfs in een krant bekendgemaakt. 00:05:10 Beelden tonen opnieuw Stanleystad. Deze keer van het postgebouw waar Lumumba zijn beroepscarrière startte. Lumumba volgde de weg van de “évolués”, zwarten die zich voordeden als blanken. Ze speelden onder andere kaart en luisterden naar de radio. Artikels van Lumumba in diverse kranten geven blijk van respect voor de Belgen. Het dagelijks leven van de évolués wordt toegelicht. Lumumba slaagde voor zijn beschavingsexamen van évolué in 1954. 00:06:50 De aankomst van de minister van Koloniën Auguste Buisseret en koning Boudewijn in Stanleystad waar Lumumba de koning voor het eerst ontmoet. 00:07:35 Interview met Jean Van Lierde, vroeger raadsman van Lumumba, over Lumumba’s artikels en visie in de kranten zoals ‘La croix du Congo’. 00:07:53 In 1956 brengt een select groepje évolués een studiebezoek aan België. Beelden van de Heilige bloedprocessie in Brugge waarop Lumumba aanwezig was. 00:08:39 Bij aankomst in Stanleystad wordt Lumumba veroordeeld wegens verduistering van geld en gaat hij de gevangenis in. Na zijn vrijlating bouwt hij zijn leven terug op in Leopoldstad. Samen met een groep intellectuelen schrijft hij een manifest voor meer medezeggenschap in het bestuur. Beelden tonen de verloedering van Leopoldstad. 00:09:38 Interview met journalist Jacques Cordy over Lumumba na diens gevangenschap. 00:10:12 Lumumba gaat aan de slag als medewerker public relations voor een grote brouwerij. Vervolg van het interview met Cordy. 00:11:06 Beelden van Expo 58 in Brussel. De paviljoenen van Belgisch Congo en Rwanda worden getoond. Heel dicht bij Leopoldstad is Charles de Gaulle op bezoek in Brazaville en spreekt het belangrijke woord ‘Indépendance’ uit. Cordy geeft hier een commentaar op. 00:12:15 Vergadering van het MNC (Mouvement National Congolais), een politieke partij opgericht door Lumumba en zijn vrienden. Jean Van Lierde reageert hierop. Beelden tonen een triomfantelijke optocht in de straten van Ghana van hun premier en latere president Kwame Nkrumah. Van Lierde reageert. 00:13:21 Een Pan-Afrikaanse conferentie wordt in de Ghanese hoofdstad Accra georganiseerd. Hier keert Lumumba radicaal van terug naar Congo. Een krantenartikel over Lumumba en de rol die hij speelde op die conferentie wordt toegelicht. Cordy reageert hierop. 00:14:15 Op 4 januari 1959 zijn er onrusten in de zwarte wijken in Leopoldstad. De Force Publique treedt hard op. In het Koninklijk Paleis van Brussel kondigt koning Boudewijn aan dat er wordt gestreefd naar de onafhankelijkheid van Congo. Beelden tonen Kasavubu die op een meeting het volk toejuicht. Beelden tonen dansende mensen. Lumumba bezoekt Brussel. Hij wordt door Goudlard geïnterviewd over de te volgen stappen naar de onafhankelijkheid. 00:17:08 Beelden van rellen en terreur in Beneden-Congo. Lumumba spreekt het volk toe. Er ontstaat een scheuring in zijn partij. Cordy geeft commentaar hierop. 00:18:22 Op een van de meetings van Lumumba in Stanleystad komt het tot rellen. Lumumba wordt gearresteerd naar Katanga gevoerd. Ondertussen werd te Brussel in de aanwezigheid van onder andere Achiel Van Acker en Camille Huysmans een ronde-tafelgesprek over de onafhankelijkheid van Congo gehouden. Een van de eisen van de vierenveertig zwarte deelnemers is de vrijlating van Lumumba. Dit gebeurt en hij wordt naar Brussel overgevlogen. Toespraak van Gaston Eyskens op de conferentie waar de zwarte vertegenwoordigers, waaronder ook Lumumba, op aanwezig zijn. Ook Lumumba spreekt de conferentie toe. 00:20:31 Jean Van Lierde vertelt over de gedrevenheid van Lumumba. 00:20:51 Toespraak van Lumumba over de nakende onafhankelijkheid van Congo. De deelnemers van de conferentie worden ontvangen op het Koninklijk Paleis van Brussel. Koning Boudewijn geeft een toespraak. 00:21:30 Parlementsverkiezingen in Congo. Het MNC. wordt de grote overwinnaar. Beelden tonen Lumumba die in een draagstoel wordt rondgedragen. Reactie van Jan Hollants Van Loocke op Lumumba’s verkiezingsoverwinning. 00:22:24 De Belgen sturen een minister-resident naar Congo, Walter Ganshof van der Meersch, naar Congo om de regeringsvorming in goede banen te leiden. Hollants Van Loocke reageert hierop. 00:22:59 Jean Van Lierde komt aan de zijde van Lumumba te staan. Hij maakt alle onderhandelingen mee. Van Lierde geeft commentaar op deze gebeurtenissen. 00:23:53 Dankzij het compromis dat Lumumba premier wordt en Kasavubu president kan Lumumba het parlement van Congo voorstellen. 00:25:11 Leopoldstad viert feest. Van Lierde getuigt over de nogal paternalistische tekst die Boudewijn zou voorlezen op de onafhankelijkheidsdag van Congo. 00:26:42 Beelden van de ceremonie zelf. De toespraak van Boudewijn wordt gevolgd door een speech van Kasavubu. Dit wordt gevolgd door een toespraak door Lumumba die harde taal spreekt aan het adres van België. Boudewijn en Kasavubu overleggen met elkaar en na de rede stapt Boudewijn verontwaardigd naar buiten. Archiefbeelden van Gaston Eyskens die reageert op de toespraak van Lumumba. 00:30:28 Boudewijn, Lumumba en Kasavubu zitten in een wagen en worden toegejuicht door het volk. Jan Hollants van Loocke vertelt over de tweeslachtige houding van Lumumba na zijn tweede en meer gematigde speech. Beelden van het Congolose leger met zijn blanke officieren. Louis Marlière, luitenant-kolonel, praat over de ongewijzigde toestand die er binnen het leger heerste. Interview met opperbevelhebber Emile Janssens over de positie van het leger binnen het nieuwe Congo. 00:32:25 Reactie van Cordy op de houding van de legerleiding. Tussendoor worden er beelden getoond van muitende zwarte soldaten. Lumumba kondigt vervolgens de Afrikanisering van het leger aan. Kolonel Louis-François Vanderstraeten getuigt over het geweld dat soldaten gebruikten op de (blanke) bevolking in Thysville. 00:34:44 De Belgen in Congo zijn in paniek. De meesten verlaten Congo met de auto, de trein of het vliegtuig. Ondertussen gaan zwarte arbeiders en bedienden staken en muiten. De Force Publique wenst liever geen inmenging van het Belgische leger. Marlière reageert hierop. Het Belgische leger mengt zich in de Congolese crisis. Eyskens verkoopt dit als een humanitaire actie. 00:36:49 Kaart van Congo waarop de afgescheurde provincie Katanga wordt getoond. Tjombé roept er de onafhankelijkheid uit. Beelden van de mijnactiviteiten in deze regio. 00:37:25 Beeld toont een bijeenkomst in het VN-gebouw. Lumumba en Kasavubu beschuldigen België van de inval. De VN-troepen komen ter hulp. De mensen discussiëren op straat met elkaar en met de VN-soldaten. 00:38:03 Ludo De Witte vertelt over de houding van Dag Hammarskjöld tegenover Lumumba en het feit dat hij de Belgische agressie niet wilde erkennen. Lumumba legt zich niet neer bij de mening van Hammarskjöld. 00:39:12 Lumumba en Kasavubu zitten in een wagen. Reactie van Lumumba op dat hij een communist zou zijn. Rondreis van Lumumba naar verschillende landen voor steun. Hij gaat onder andere naar New York waar hij een toespraak houdt. Hij wordt in Tunesië ontvangen door president Habib Bourguiba. Ondertussen gaat Hammerskjöld de Belgen geruststellen. Hij wordt ontvangen door Gaston Eyskens. Jef Van Bilsen, raadsman van Kasavubu, geeft hierop commentaar. 00:41:38 Ondertussen stelt Lumumba bij zijn thuiskomst in Congo vast dat Zuid-Kasai zich afgescheurd heeft. De leider van de opstand is Kalonji. Lumumba vraagt en krijgt steun van de USSR om de secessies aan te pakken. Hij krijgt vliegtuigen, vrachtwagens en technici. Zuid-Kasai wordt opnieuw veroverd, maar Katanga niet. 00:42:43 Lumumba’s positie binnen de regering verzwakt. Kasavubu wordt gemanipuleerd door de Fransen, de Amerikanen en de Belgen. Kasavubu kondigt via de radio het ontslag aan van Lumumba en enkele andere ministers. Lumumba noemt het ontslag onwettig, wat het ook is, maar de VN neemt Kasavubu in bescherming. Lumumba krijgt echter de steun van het parlement. 00:43:36 Kolonel Mobutu grijpt de macht en Lumumba krijgt huisarrest. Reactie van Lumumba hierop.

21-10-1999
VRT

Journaal: Belg worden in Belgisch-Congo

Een reportage over het koloniale verleden naar aanleiding van de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo. Het systeem van de zogeheten ‘évolués’ wordt bekeken. Dat waren Congolezen die door het koloniale systeem beloond werden omdat ze geleerd hadden om te leven naar het model van de blanke, ofwel Belgische, overheerser. Het was een bijzonder paternalistisch systeem. Speciaal voor die évolués werden er zelfs instructiefilmpjes gemaakt. Instructiefilmpje uit 1950 voor de Congolezen, de zogenaamde ‘évolués’, die moeten leren leven zoals de blanke Belgen. Reactie van de 78-jarige Bernard Mutombo, een évolué van toen, over de évolués. Hij vertelt dat er voor alles een systeem was opgelegd door de Belgen. Bernard toont foto’s van zichzelf en een hoed uit de koloniale tijd.

27-03-2010
VRT

Journaal: coltan in Oost-Congo

De oorlog in Oost-Congo is voornamelijk een strijd om waardevolle stoffen in de bodem, die nodig zijn voor onze moderne elektronicatoestellen. De illegale handel in die grondstoffen is vaak in handen van lokale Congolese politici, die zich de voorbije twee decennia ontpopt hebben tot militieleiders. Beelden van het vluchtelingenkamp Rubaya in Masisi in de heuvels. Mensen zijn daar aan het werk in mijnschachten: ze delven coltan. Interview met Vianney Bonne Annee, een opzichter van de mijnschachten. Interview met mijnarbeiders en een verklaring van Peter Verlinden. Gewapende opzichters houden toezicht. Interview met Muze Takemolago, medicijnman van rebellengroep Raia Mukombozi. Gesprek met Ghislain Borotato, een officier van Raia Mukombozi. Studiogesprek met Peter Verlinden. Hij verklaart dat coltan in alle nieuwe microtechnologie zit en dus zeer waardevol is. Oost-Congo heeft een immense voorraad. Machtige mensen achter de schermen van de regio laten de lokale militieleiders maar begaan. Het kan dus enkel gestopt worden door de internationale gemeenschap. De armoede van de lokale bevolking is schrijnend.

26-09-2013
VRT

Journaal: kinderarbeid in kobaltmijnen

Amnesty International klaagt de mensonwaardige omstandigheden aan waarin kobalt opgedolven wordt, vaak door kinderen. Beelden van een mijn in Kasumbalesa, Congo, en van de mijnwerkers. Een van hen verklaart dat de bevolking moet lijden om de mineralen te zoeken. Binnenbeelden van de mijnschachten. Een derde van de mijnwerkers zijn kinderen. Mark Dummett van Amnesty International verklaart dat kobaltstof inademen een serieuze longziekte veroorzaakt. Beelden van mijnwerkers. Dummett vertelt dat er veel ongelukken gebeuren in ongestutte mijnschachten. Een mijnwerker zegt dat er wel veel mensen een diploma hebben, maar dat er geen werk is. Beelden van het verpulveren van kobalt. Dat wordt naar China verscheept en verwerkt in oplaadbare batterijen voor alle grote gsm-merken. Mark Dummett klaagt aan dat de grondstof aanvaard wordt: men doet er dus niets aan om het te voorkomen. Beelden van mijnwerkers. Producenten van elektronica zeggen echter dat ze de herkomst niet kunnen achterhalen.

19-01-2016
VRT

Terzake: boek 'Congo: een geschiedenis' van David Van Reybrouck

David Van Reybrouck schreef een boek over de gewezen Belgische kolonie Congo. Aan de hand van archiefbeelden wordt de periode geïllustreerd: een krans wordt neergelegd bij een standbeeld van Leopold II, Boudewijn zit in een open wagen, wuivende Lumumba en Mobutu, de bevolking op vlucht en mishandeling. Samen met David Van Reybrouck brengen ze een bezoek aan het Afrikamuseum in Tervuren. In de hoek staat een standbeeld van Leopold II. Ze hebben het over de rubberpolitiek van Leopold II, aangetoond door middel van foto's van mishandeling. Een broussetelegraaf, een soort houten trommel komt in beeld. Van Reybrouck vertelt over de onderdrukking van de zwarten: ze hadden geen hoge functies. De huidige malaise in Congo is het gevolg van de betuttelende behandeling door de Belgen tijdens de kolonisatie.

05-05-2010
VRT

Als een wereld zo groot: de inwoners van Congo

Het achtste deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over de inwoners van Congo. In Congo leven tijdens de koloniale tijd twee soorten mensen in hun eigen gesloten wereld: de eerste is de blanke kolonisator, de tweede is de zwarte gekoloniseerde. In de koloniale theorie bestaat tussen zwart en wit enkel een beschavingsverschil, geen rassenonderscheid. In de praktijk is dit anders. Films zijn een belangrijk middel om de Westerse opvattingen over beschaving en cultuur te verspreiden in de kolonie. De films gaan vooral over de visie van de administratie, de grote maatschappijen en de missies. Ze demonstreren de normen en waarden die de zwarte bevolking zich, volgens de blanke administratie, eigen moet maken om beschaafd te worden. In de aflevering staan de normen en waarden van de blanke administratie en hoe deze konden verworven worden centraal. De documentaire bevat foto's en filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:00:50 De generiek. 00:01:40 Filmopnamen in de brousse, enkele fragmenten van koloniale films waarin domheid van zwarten wordt 'bewezen': scene met dikke soldaat. 00:07:10 Beelden van Congolezen aan het werk in drukkerij, aan de tafel met westerse manieren, een dief steelt iets en de blanke moet het zaakje klaren en een dievenkar. 00:10:50 Uitleg over de traditionele handelingen van de Congolezen, roken, maniok stampen, de handarbeid, muziek en dans. 00:12:40 Uitleg over de sociale verhoudingen onderling. 00:14:28 Beelden van massa's dansende zwarten met speren en schermutselingen tussen zwarten in 1959. 00:15:50 Beelden van een les in een Afrikaanse taal aan de koloniale school. 00:16:57 Duiding bij de verhouding tussen blank en zwart in Congo, uitbetaling van het loon van een zwarte meid bij blanke, zwarte functionarissen aan de arbeid in openbare dienst, blanke functionarissen ten opzichte van zwarten, blanke onderwijzer ten opzichte van zwarten en werken aan een schrijfmachine. 00:22:34 Beelden van vrouwen met een koe, een danspartij en een zwarte aan het werk: bereiding van voedsel op traditionele manier. 00:24:30 Uitleg bij de moderne landbouwmethodes, een tractor, handenarbeid door zwarten, de traditionele leefwijze en de verhouding zwarte man en vrouw. 00:28:00 Beelden van een luxeleventje van kolonisten bij een zwembad. 00:28:46 Uitleg bij educatieve films om de zwarte te leren westers te leven. 00:30:27 Beelden van het bouwen van een toilet, vrouwen met was en plas, de handel en een vruchtbaarheidsritueel. 00:35:50 Uitleg over vertier, beelden van een markt in Congo, de traditionele dansen en het familiaal leven. 00:39:50 Beelden van tabak en thee, diamantontginning, wegenwerken, het familiale leven, een woonwijk en mensen aan het werk in grote bedrijven: plantkundig onderzoek. 00:49:30 Beelden van een bezoek van koning boudewijn aan Congo en Mobutu samen met Fabiola en een populair feest.

11-04-1986
VRT

Panorama: Congolese leider Mobutu

Aflevering van 'Panorama' over de Congolese leider Mobutu. 00:00:00 Begingeneriek en introductie door Frieda Van Wijck. 00:02:40 Interview met Francis Monheim, journalist en huisvriend bij Mobutu. Archiefbeelden van het bezoek van Patrice Lumumba aan België in 1956 en de onafhankelijkheidsconferentie in 1959. Francis Monheim vertelt over de relatie tussen Mobutu en Lumumba. 00:07:40 Interview met Herman Cohen, de Amerikaanse minister voor Afrikaanse Zaken. 00:08:00 Overzicht van het verloop na de onafhankelijkheid van Congo en de machtsstrijd die ermee gepaard ging. Archiefbeelden van Mobutu tijdens een legerparade in 1967. Archiefbeelden van de Mouvement de la Révolution Populaire. 00:17:20 Het leger van Mobutu kon rekenen op heel wat steun uit het buitenland, waaronder België en de Verenigde Staten van Amerika. Vervolg van het interview met Cohen en Monheim. Cohen geeft uitleg bij de samenwerking tussen de VS en Zaïre in tijden van Koude Oorlog. 00:18:20 Twee jaar na de staatsgreep sticht Mobutu zijn eigen partij, de M.P.R, een nationalistische eenheidspartij. Congo krijgt ook een nieuwe naam: Zaïre. Archiefbeelden van het bezoek van Mobutu aan internationale regeringsleiders. Beelden van het bezoek van het Belgische vorstenpaar aan Zaïre. 00:22:00 Interview met Afrika-deskundige, Stefaan Marijsse. 00:22:50 Toespraak van Mobutu over de nationalisering van bedrijven en ziekenhuizen. 00:23:10 Interview met Mobutu. Hij vertelt over de economie en Cuba. Vervolg van het interview met Marijsse die vertelt over de gevolgen van de nationalisering. 00:26:00 Beelden van premier Leo Tindemans op bezoek in Zaïre. Wanneer in 1978 het beleid van Mobutu bedreigd wordt, steekt hij het op de Cubanen. Na de moord op een dertigtal Belgen, ontstaat er onduidelijkheid over de daders. Was het werk van de rebellen, of wou Mobutu zelf een Belgische militaire tussenkomst forceren? 00:29:50 Beelden van koning Boudewijn en koningin Fabiola in 1985 aan het Kikwit-ziekenhuis. Beelden van het bezoek van historicus Zana Etambala die zijn familie in Kinshasa bezoekt. Archiefbeelden van een toespraak van Mobutu over democratisering. Interview met Ginette Muteta. Ze vertelt over de moord op studenten. 00:36:10 Archiefbeelden van de onvangst van de Congolese ambassadeurs door Boudewijn en Fabiola in 1995. 00:36:40 Archiefbeelden van het bezoek van Boudewijn in 1985 aan Zaïre. Archiefbeelden van de begrafenis van Boudewijn. Archiefbeelden van de Nationale Conferentie in Kinshasa en de toespraak van Mobutu over de onrust in 1991. Archiefbeelden van de plunderingsgolf en de anti-Mobutubetogingen in de jaren 1990. 00:44:05 Archiefbeelden van Laurent-Désiré Kabila en het rebellenleger. Archiefbeelden van de terugkerende Mobutu.

05-08-1997
VRT

Als een wereld zo groot: dagelijks leven

Het laatste deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over het dagelijks leven in de kolonie. Op het einde van de jaren 1950 leven, werken en wonen ongeveer honderduizend Belgen in de kolonie. In de vorige delen van de documentaire werd vooral over het onderdeel 'werken' gesproken. De klemtoon lag op de taken van de mannen. In deze aflevering komt het leven na de arbeidsuren aan bod en wordt de rol van de vrouw belicht. Meer dan zestig procent van de Europeanen verblijft in twee regio's: Neder-Congo en Katanga. De Europese wijken bestaan uit lanen in dambordpatroon. De villa's en openbare gebouwen zijn omringd door prachtige tuinen. De blanke wijken zijn een grote verzameling van straten met villa's. Het dagelijks leven in de kolonie wordt voor een groot deel bepaald door het klimaat van de plaats waar men leeft. De kledij van de Europeanen wordt besproken en ook de inrichting van de woningen komt aan bod. Daarnaast is er aandacht voor de bespreking van de vrijetijdsbesteding. Reizen naar Zuid-Afrika, kermis, zwembad, feestdagen. Tot slot komt ook de dagindeling van de koloniale vrouw aan bod. De documentaire bevat foto's en filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:04:00 Beelden van de haven van Matadi en enkele feesten. 00:07:05 Uitleg over de kleding van blanken in Congo, de inrichting van de woning en de meubelen van blanke. 00:13:54 Beelden van het passen van kleding. 00:18:57 Uitleg bij recreatie, een hotel, zeilen, vissen, Wagenia, de visserij en de Stanleywaterval. 00:20:37 Beelden van een park, de zoo in Congo en een bergexploratie. 00:22:10 Uitleg over een reis naar Zuid-Afrika en een interview met een koloniaal. 00:25:35 Beelden van een dansparty en een gemaskerd bal. 00:27:50 Uitleg over en beelden van zwemmen, tennis, paarden, waterski, de jacht, golf, voetbal, een markt en soldaten. 00:31:40 Beelden van koningin Elisabeth en een kermis in Congo. 00:29:26 Uitleg over carnaval. 00:34:20 Beelden van paaseieren rapen, Sinterklaas, een verjaardagsfeestje, een bibliotheek, een discotheek, een radiozender in Congo, een Vlaamse kermis. Uitleg over cultuur, de Vlaamse vereniging, de markt en een interview over eetgewoonten. 00:44:30 Blanke vrouwen bezoeken missie. 00:45:33 Interview over de dagindeling van een blanke vrouw en de kinderoppas van een blanke vrouw. 00:51:42 Beelden van een verhuis, een blanke vrouw, een interview, het huispersoneel, strijken en een tuin.

18-04-1986
VRT

Terzake: Kuifje in Congo

Belgische Congolees Bienvenu Mbutu-Mondondo dient een klacht in tegen de racistische inslag van de Kuifjesstrip 'Kuifje in Congo'. Mbutu geeft een verklaring met de betreffende strip in de hand. Er volgen fragmentjes uit de strip met racistische inslag met commentaar van Mbutu. Wandeling in Brussel en interviews met Congolese Belgen over Kuifje en racisme. Een man toont een politieke pancarte met misdaden begaan door het huidige Congolese regime van Kabila. Mbutu gaat een kapperszaak binnen, er volgt een interview over Kuifje. Mbutu heeft het over de symboliek in Kuifje, en becommentarieert nog een racistisch stukje. Er volgen nog een aantal interviews met Congolese Belgen. Tot slot komt Mbutu nogmaals aan het woord.

21-10-2011
VRT

Als een wereld zo groot: het leger en de administratie

Het vierde deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over het leger en de administratie van Congo. Het koloniaal leger was de voornaamste waarborg voor een rustige onafhankelijkheid zodat de jonge regering in alle rust en sereniteit de stiel kon leren. Toch ontstonden nog geen vijf dagen na de onafhankelijkheid muiterijen in het leger. De blanke officieren en administratieleden slaan op de vlucht. De verschillende legereenheden komen in de aflevering aan bod alsook de trainingen en taken van het leger. De evolutie van het leger staat centraal in de aflevering: van het ontstaan tot de invoering van de dienstplicht en een gemeenschappelijke taal. De documentaire bevat foto's en filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:00:00 Beelden van de parade van de Force Publique in Brussel in aanwezigheid van koning Boudewijn. 00:02:00 Beelden van Congolese paracommando's. 00:02:42 Een schilderij van een veldslag. 00:03:13 Een foto van de eerste soldaten van Congo-Vrijstaat, de medische keuring voor de verplichte rekrutering, vastgeketende rekruten in legerbasis, de legerbasis en de marteling van een zwarte persoon. 00:06:02 Beelden van een legerbasis met wachtpost, soldaten tijdens legeroefeningen, de beroepsopleiding voor zwarte militairen, de ronseling van zwarte militairen via loting en de medische keuring van kandidaat-militairen. 00:08:06 Duiding bij de legeroefeningen van zwarte militairen, beelden van de Belgische vlag in een legerbasis, gymnastiek door zwarte militairen en legeroefeningen door zwarte militairen. 00:09:37 Duiding bij de beroepsopleiding voor zwarte militairen en de infrastructuur van een legerbasis. 00:10:13 Beelden van zwarte militairen in de les en tijdens een examen, een militaire parade, de aankomst van zwarte militairen in de les, kinderen van zwarte militairen tijdens de les, vrouwen van zwarte militairen tijdens een les en de voedselbedeling voor zwarte militairen en familie. 00:13:32 Beelden van een blanke die soldij betaalt aan zwarte militairen. 00:13:55 Duiding bij de vrije tijd van de militairen. 00:14:21 Beelden van legeroefeningen op de rivier en zwarte militairen die onder leiding van Britse officieren kanonnen bedienen in Ethiopië. 00:15:36 Neckers vertelt over de taak van het leger. 00:16:18 Beelden van het groeten van de vlag door zwarte militairen, een militaire wandeling, een militaire parade, legeroefeningen, militaire inspectie door blanke officieren en legeroefeningen op een rivier. 00:18:16 Neckers geeft uitleg over de opstand in Luluaburg in 1944. 00:18:52 Beelden van de bestorming van een dorp door zwarte militairen, koning Boudewijn in een auto tijdens een bezoek aan Congo en rellen. 00:20:52 Beelden van Kasavubu en Lumumba, ze verlaten een paleis. 00:21:00 Beelden van de militaire parade in Luluaburg, rellen tegen Lumumba, een politieke meeting van Lumumba, een betoging van aanhangers van Lumumba, rellen in Leopoldstad. 00:23:17 Een zwarte dorpschef bemiddelt in een ruzie over een geit. 00:23:53 Beelden van dorpschefs die medailles ontvangen als teken van waardigheid en ook als teken van ondergeschiktheid aan blanken en beelden van de installatie van een nieuwe dorpschef. 00:24:46 Een goto blanken tussen zwarten. 00:25:07 Beelden van een blanke gewestambtenaar die zijn gewest doorkruist, een blanke gewestambtenaar op de Congostroom, een dokter aan het werk in een inlands dorp, de landbouw en veeteelt onder leiding van blanke deskundige, wegenwerken onder leiding van blanken en zwarte en blanke ambtenaren aan het werk op kantoor. 00:29:39 Neckers geeft uitleg over rekrutering van de koloniale administratie. 00:30:40 Beelden van blanke studenten aan de koloniale hogeschool te Antwerpen. 00:33:10 Tekst getiteld "statuut van het bestuurspersoneel in Afrika". 00:33:22 Beelden van een medische keuring, de ontspanning en lde essen in de koloniale hogeschool, een passagiersboot op weg naar Congo, de aankomst in Matadi, een trein op weg naar Leopoldstad, een koppel in hotel in Leopoldstad, het vertrek van een vliegtuig, een binnenschip in Congo en de aankomst van een ambtenaar in zijn standplaats. 00:38:05 Beelden van zwarte en blanke ambtenaren aan het werk bij de Regie der Luchtwegen, een gewestambtenaar die zijn gewest per boot en met een drager doorkruist, blanke dokter met zwarte verplegers aan het werk en een aanhouding van een inboorling. 00:40:51 Duiding bij de dwangarbeid door zwarte gevangenen. 00:41:18 Beelden van een blanke rechter aan het werk. 00:41:54 Jan Neckers vertelt over het taalgebruik van de koloniale ambtenaren. 00:42:49 Beelden van een gewestambtenaar met prauw op een rivier. 00:43:30 Vijf foto's van een gewestambtenaar aan het werk. 00:44:47 Beelden van een landmeter aan het werk, wegenwerken en de aanhouding van een zwarte door een gewestambtenaar. 00:47:02 Drie foto's van een gewestambtenaar als rechter. 00:47:32 Uitleg over de dwangarbeid door zwarte gevangenen. 00:48:37 Beelden van een gewestambtenaar in gesprek met de dorpschef. 00:49:04 Een foto van een gewestambtenaar die een paspoort uitreikt. 00:49:29 Beelden van een inspectie van een school door gewestambtenaar, een dokter aan het werk en een gewestambtenaar doorkruist zijn gewest. 00:51:22 Jan Neckers vertelt over de rapporten van de gewestambtenaar. 00:52:25 Beelden van een landmeter aan het werk, wegenwerken, een gesprek tussen een gewestambtenaar, een missionaris en zwarte burger. 00:54:14 Neckers praat over de gebeurtenissen in Leopoldstad. 00:55:17 Uitleg over de organisatie van verkiezingen. 00:55:35 Beelden van de vergadering van zwarten, blanke vluchtelingen in Antwerpen: inscheping en aan boord en de aankomst van vluchtelingen in Antwerpen.

14-03-1986
VRT

Als een wereld zo groot: de missies

Het zesde deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over het missiewerk en de verspreiding van religie in Congo. De invloed van de missies in Congo is enkel te begrijpen wanneer rekening wordt gehouden met de mentaliteit en tijdsgeest van die tijd. Gedurende de hele koloniale periode is de Rooms-Katholieke Kerk de triomfantelijke kerk. De christelijke leer en mentaliteit paste uitstekend bij de stormloop op de kolonie. Vele missionarissen zien in Congo het gedroomde arbeidsterrein om het evangelie te prediken. De Belgische koloniale administratie helpt hierbij met alle mogelijke middelen. Toch verliep niet alles even vlot. Jaarverslagen vertellen over zware incidenten tussen katholieken en protestanten. Ze gaan geregeld met elkaar op de vuist. De katholieken zagen de protestanten als ketters. De strijd wordt zo bitter dat er een raad wordt opgesteld. Dit lost nog niet veel op, omdat de protestanten van mening waren dat de Belgische overheid de katholieken bevoordelen. In de raden van de grote maatschappijen zouden bijvoorbeeld vooral katholieken zetelen. De documentaire bevat foto's en filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:00:36 Generiek. 00:01:25 Beelden van een processie uit 1950 in een dorp, scholen en kerken,'s zondags, in de kerk en de communie. 00:03:40 Inleiding door Jan Neckers. 00:04:14 Beelden van en uitleg over missiewerk in de kolonie: eredienst, bouw van huizen en kerken. 00:06:10 Foto van de gouverneur-generaal. 00:06:15 Beelden van het onderwijs en arbeid in Congo. 00:07:35 Foto van de missiebisschop De Hemptinne. 00:07:50 Illustratie van de kerstening van Congo. 00:09:00 Foto's van missiewerk en een kerkhof. 00:12:20 Kaart van Congo met verschillende missieregio's. 00:12:45 Beelden van de ontginning van gronden, het onderwijs en enkele missiezusters in kerken. 00:16:35 Tussenpresentatie van Jan Neckers. 00:17:25 Beelden van missieposten, het katholieke missiewerk, foto en beelden van hulpbisschop Pierre Kimbondo en bisschop Joseph Albert Malula. 00:20:30 Kleuropnamen van geestelijken, het missiewerk en de kolonisatie door niet-zendelingen, jonge missionarissen die worden opgeleid, algemene beelden van Congo, bouwwerken, de missies, de infrastructuur: gebouwen, wegen, het dagelijks missiewerk: de administratie, de taakverdeling, het doopsel en de biecht. 00:28:55 Beelden van het werk van een rondreizende pater op motor: catechese, biecht, uitdelen van amuletten en andere riten. 00:32:00 Uitleg over het missiewerk: bouwen, spelen en blanke zusters verzorgen. 00:34:20 Beelden van de opleiding tot zusters en tot catechisten, een reispater evangeliseert en controleert, meditatie, inwoners aan het werk in de bouw, bidden, werken, evangeliseren en het christelijk huwelijk. 00:41:50 Duiding bij de omhaling in Vlaanderen, filologisch werk van de paters over taal, cultuur en filosofie van de Bantoe. 00:44:30 Beelden van de veeteelt in Congo. 00:44:55 Jan Neckers vertelt over de concurrentie tussen katholieken en protestanten. 00:46:35 Uitleg over de onderwijs in de missies: voornamelijk lager onderwijs. Beelden van seminaries, het middelbaar onderwijs, een beroepsschool voor meisjes, de zwarte universiteit van 1954 Lovanium in Leopoldstad, het werk in de scholen, sport, een voetbalstadion en zwembad. 00:55:40 Uitleg over scoutisme in Congo en rituelen van de katholieken.

28-03-1986
VRT

Als een wereld zo groot: de onafhankelijkheid

Het derde deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over de onafhankelijkheid van Congo. Een strijd die begint in 1958 en pas wordt voltooid in 1960. De aflevering begint met een fragment van de opening van de Wereldtentoonstelling op de Heizel op 14 april 1958. Talrijke Congolese jongeren zijn op bezoek in Brussel. Volgende onderwerpen komen ook nog aan bod in deze aflevering: * de évolués * schoolstrijd in Congo * vijftig jaar kolonisatie van Congo-Vrijstaat * Patrice Lumumba * Joseph Kasavubu * rondetafelconferenties * opstanden en rellen 00:00:00 Beelden van de opening van de Wereldtentoonstelling op de Heizel, enkele Congolese jongeren op bezoek in Brussel, het Congolese leger en de minister van Koloniën. 00:02:19 Duiding bij het bezoek van koning Boudewijn aan Congo, beelden van het onderwijs voor kleurlingen, Congolese bedienden, de évolués en duiding bij de levenswijze van évolués. 00:05:54 Beelden van het bezoek van évolués aan België, ze brengen een groet aan een standbeeld van Leopold II. 00:06:47 Beelden van en duiding bij de schoolstrijd in Congo, een betoging en Jef Van Bilsen over 'dertigjarenplan voor de politieke ontvoogding van Belgisch Afrika' in het tijdschrift 'De Gids op Maatschappelijk Gebied'. 00:08:58 Uitleg over de gemeenteraadsverkiezingen in Congo in 1957. 00:09:51 Beelden van Brussel in 1958: Congolesen bezoeken Wereldtentoonstelling, beelden van Expo '58. 00:12:29 Beelden van Congolesen in een Belgisch restaurant tussen blanken, Congolesen op Expo en de terugkeer naar Congo. 00:15:57 Archieffoto's van het bezoek van Generaal De Gaulle aan Brazzaville. 00:16:25 Beelden van een viering in Congo voor de vijftigjarige overname van Congo-Vrijstaat door België en een militaire defilé. 00:17:30 Foto van de Belgische regering onder leiding van Gaston Eyskens. 00:18:22 Uitleg over leden van een werkgroep die Congolese problemen bestuderen, ze geven hun bevindingen na een studie. 00:19:44 Beelden van Joseph Kasavubu, Patrice Lumumba en de Ghanese leider Kwame Nkrumah. 00:21:10 Beelden van de verwelkoming van Lumumba bij zijn aankomst in Leopoldstraat. 00:21:25 Archieffoto's van rellen. 00:22:30 Beelden van valschermspringers. 00:24:16 Koning Boudewijn legt na een opstand in Congo een verklaring af en beelden van het koninklijk paleis in Brussel. 00:25:50 Beelden van de toespraak door minister Maurits van Hemelrijck in het parlement over de onafhankelijkheid van Congo. 00:29:10 Stadsbeelden, beelden van houthakkers, wegenwerkers, een persconferentie van minister Gaston Eyskens. 00:31:40 Congolese dorpsbeelden, de haven. 00:34:00 Uitleg bij de gemeenteraadsverkiezingen in Congo in 1959. 00:34:41 Beelden van het bezoek aan Congo van koning Boudewijn tijdens de verkiezingen, het optreden van het Belgische leger in Congo, de Rondetafelconferentie in 1960 in Brussel. 00:36:34 Duiding bij de vrijlating van Lumumba. 00:38:54 Beelden van koning Boudewijn met Dwight D. Eisenhower. 00:41:00 Beelden uit 1960: de repatriëring van blanke vrouwen en kinderen. 00:42:08 Duiding bij de Tweede Economische Rondetafelconferentie. 00:44:46 Beelden van de landing van extra legertroepen in Congo, een toespraak van Lumumba na de verkiezingen, de aankomst van koning Boudewijn naar aanleiding van onafhankelijkheidsviering en de toespraak van koning Boudewijn. 00:53:40 Beelden van de opstanden tegen de regering van Lumumba, beelden van de repatriëring van blanken naar België. 00:56:32 Duiding bij de inmenging van het Belgische leger, beelden van Moïse Tshombe van Katanga en Albert Kalonji van Kasai en de aankomst van kolonialisten in Zaventem.

07-03-1986
VRT

Als een wereld zo groot: de kolonisten

Het zevende deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over de kolonisten in Congo. Vijftig jaar lang laat de overheid alleen jonge, kapitaalkrachtige kolonisten in Congo toe. Aan de vooravond van de onafhankelijkheid zijn er geen tienduizend zelfstandige kolonisten in heel het land. De kolonisatie van Congo is vooral het werk van één man: koning Leopold II. Hij zendt een leger om het land te veroveren. De kolonisatie kost heel veel geld. Leopold II wil zo vlug mogelijk uit de kosten zijn. Hij monopoliseert Congo vooral voor zichzelf en voor enkele grote vennootschappen. Ze drijven handel in twee grondstoffen die direct winst opleveren: ivoor en rubber. In het systeem is geen plaats voor zelfstandige kolonisten. Er worden slechts enkele handelsposten en factorijen gesticht waar voedsel en gereedschap kan gekocht worden. Na de overname door België in 1908 is er gedurende enkele jaren handelsvrijheid. De prijzen stijgen en de dorpslandbouw rendeert, maar de overheid verliest daardoor langzaam haar greep op het platteland. De vestiging van Belgische landbouwkolonisten wordt slechts in enkele streken toegestaan. De documentaire bevat foto's en filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:00:07 Beelden van een kolonist en bewoner in koffieplantage aan het plukken. 00:01:02 De begingeneriek. 00:01:52 Uitleg over de Belgische kolonisatie in Congo van 1908 onder Leopold II, de grote vennootschappen en de handel in ivoor en rubber. 00:04:01 Duiding bij de kolonisatie. De kolonisatie was een experiment van Edmond Leplae van het ministerie van Koloniën. 00:04:33 Beelden van kolonisatoren in Katanga, de Union Minière voor 1914, uitleg over de zeep- en olie-industrie en de monopolies. 00:05:25 Duiding bij de landbouw tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog, beelden van landbouwgronden, een tractor en de katoenindustrie. 00:06:13 Uitleg over de strenge voorwaarden om kolonist te worden door Jan Neckers. 00:07:38 Duiding bij de macht van familie d'Ursel. 00:08:59 Beelden van Belgische planters, koffieplantages, koffiepluk en het drogen. 00:12:52 Duiding bij de strenge reglementering van overheidswege om kolonisatiegolf in te dijken. 00:14:19 Beelden van het dagelijks leven, stedelijk Congo, een interview met een man over aanvraag om kolonist te worden en het Nationaal Instituut voor de Landbouwkunde in Congo. 00:01:05 Interview over kolonistenleven, beelden van een dag op de plantage, een tamtam, het werk op de plantage, het vee wordt gewassen, een tractor, de betaling van arbeiders, de tegemoetkomingen en de premies in natura: palmolie. 00:29:21 Beelden van de eigen woningen van de arbeiders, de voorzieningen, pluksters, een rubberboom, katoenpluk, vee, de vrouw van de kolonist en haar werk. 00:33:02 Uitleg over de handelaars: Portugezen, Italianen, Grieken, het kleine Belgische aandeel, de grote steden in Congo, de Europese wijk en de grote verscheidenheid van waren. 00:40:12 Uitleg over de kleine industrie: de strenge normen, de voorwaarden van de bouwindustrie, de bosontginning en uitleg over arbeidsdiscipline. 00:42:48 Beelden van traditionele bezigheden van zwarte bevolking in stamverband: lemen hutten, de dagelijkse activiteiten, een man zoekt werk in de stad, een markt, kraampjes en een meubelmakerij. 00:50:24 Duiding bij de macht van de blanken, meer afstandelijkheid van België, het veelal aannemen Congolese nationaliteit en het einde van het koloniaal tijdperk in 1960. 00:51:34 Beelden van de onteigeningen van blanke bezittingen, een vervallen plantage, een garage en het wanbeheer van de nieuwe Congolese eigenaars. 00:55:03 Uitleg over het eisen van schadevergoeding, een betoging en oud-kolonisten in Brussel. 00:56:40 Beelden van een plantage die wordt besproeid.

04-04-1986
VRT

Schooltelevisie: het Belgische koningshuis

Dit programma toont de geschiedenis van het koningshuis van België voor leerlingen van de derde graad van het basisonderwijs. Eerst gaat men dieper in op het ontstaan van België en de grondwet. De geschiedenis van de eerste koning Leopold I wordt in grote lijnen verteld. Leopold II nam de troon over vanaf 1865. En zijn deel in de kolonisatie van Congo wordt besproken. Ook zijn bouwwoede, met onder andere het Jubelpark komen aan bod. Albert I is koning vanaf 1909. De Eerste Wereldoorlog vindt plaats tijdens zijn koningschap. Na het ongeluk van Albert I werd zijn zoon Leopold III koning. De Tweede Wereldoorlog begon. Hij deed na de oorlog troonsafstand en Boudewijn werd koning. Ten slotte wordt Albert II besproken.

12-11-1993
VRT

Als een wereld zo groot: het kapitaal

Het vijfde deel van de documentaire 'Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant'. Deze aflevering gaat over het kapitaal van de kolonie Congo. Welke (Belgische) maatschappijen spelen een rol in de economische ontplooiing van het land? Waarin investeerde men? Welke rijkdom bezat Congo? De volgende thema's komen aan bod: * hechte samenwerking tussen de koloniale overheid en de grote maatschappijen * de ingewikkelde interne structuur van die maatschappijen * de gevoerde politiek op landbouw- en nijverheidsgebied, de gevolgen ervan voor Congo en de Congolese arbeiders * de manier waarop de grote maatschappijen proberen om de principes van de Congolese onafhankelijkheid te omzeilen De documentaire bevat foto's en filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:01:50 Presentatie en inleiding door Jan Neckers. 00:02:34 Beelden van een waterval in Katanga. 00:02:56 Een tekening van de Beurs van Brussel. 00:03:57 Beelden van een diamantprospectie en het uitschrijven van een lening. 00:04:56 Een kaart van Congo. 00:05:42 Beelden van een bodemprospectie, Leopold II, politicus Hubert Droogmans, aartsbisschop Jean Jadot, koperontginning, diamantontginning, het aanleggen van een spoorweg, de gebouwen van de Union Minière, koper en diamant in Congo, katoen, koper, tin, goudmijn, kopermijn, rubber, een agent en fietsers. 00:22:50 Uitleg bij het bezoek van koning Boudewijn aan een gieterij. 00:24:59 Beelden van feestelijkheden van de Union Minière du Haute Katanga, een boot, een binnenhaven, een goederenstation en Leopoldstad. 00:27:32 Uitleg bij de aanleg van een stuwdam. 00:28:02 Beelden van houtdragers, de rekrutering van arbeiders, de ontvolking, een medisch onderzoek, een werkkamp, de voedselbedeling en een school. 00:31:37 Duiding bij de uitbetaling van wedde en de gezondheidszorg. 00:43:26 Beelden van sport, het bijleggen van een ruzie, de terugkeer zwarte arbeiders naar een dorp, goudprospectie, vakbonden: politicus Louis Major op bezoek in Congo, huizen van blanken en een staking. 00:51:53 Foto's van minister Raymond Scheyven. 00:25:28 Beelden van Leopoldstad, de benoeming van Patrice Lumumba en Joseph Kasavubu, onlusten, Moïse Tshombe en politicus Paul-Henri Spaak, de operontginning en de haven van Matadi.

21-03-1986
VRT

Als een wereld zo groot: de kolonisatie (1908-1958)

Het tweede deel van de documentaire "Als een wereld zo groot, waar uw vlag staat geplant". Deze aflevering gaat over de kolonisatie van Congo door België en de daaropvolgende besturing van het Afrikaanse land. De kolonisatie was een gebeurtenis die tastbare sporen nalaat tot op de dag van vandaag. De kolonisatie gebeurde op een geleidelijke, maar hardnekkige manier. Net voor en vooral na de Eerste Wereldoorlog worden de koloniale principes neergepoot. Die blijven onveranderlijk van kracht, gedurende tientallen jaren lang. De vastgelegde structuren en principes blijven gehandhaafd tot op de laatste dag voor de onafhankelijkheid. De documentaire bevat niet alleen foto's en oude filmfragmenten, maar ook cartoons, gravures en reconstructiemateriaal. 00:01:55 Presentatie en uitleg bij het programma door Jan Neckers. 00:03:04 Uitleg bij een charter uit 1908 dat de overdracht van Congo officieel maakt. 00:03:54 Foto's van het Congolese leger en de Eerste Wereldoorlog. 00:05:06 Een kaart van Congo. 00:05:30 Beelden van schietoefening met enkele kanonnen. 00:05:57 Foto's van koning Leopold II. 00:06:17 Duiding bij de Engelse-Amerikaanse aanwezigheid in Congo, beelden van de Tweede Wereldoorlog en vliegtuigen. 00:06:49 Affiche over Congo in dienst van de geallieerden. 00:07:00 Beeld van een Belgische boot. 00:07:21 Uitleg over de Belgische regering in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. 00:07:49 Beelden van Belgische para's in Engeland en de Brigade Piron. 00:08:39 Beeld van een standbeeld van journalist en ontdekkingsreiziger Henry Morton Stanley. 00:08:49 Portret van politicus Jules Renkin. 00:09':35 Kaart van Congo. 00:09:49 Beelden van een atelier, een scheepswerf, een haven en Albertstad. 00:10:34 Affiche ten voordele van de koloniale loterij, beelden van de lotjes. 00:10:57 Beelden van gebouwen rond een park in Brussel. 00:11:27 Beelden van het gebouw van het Ministerie van Koloniën, auto's, een veerboot, de spoorweg van Matadi naar Leopoldstad, een treintocht, een station, nederzetting en het Koninkrijk Bakuba. 00:16:59 Uitleg over het dorpsleven. 00:18:04 Beelden van een ziekenhuis voor personen met een donkere huidskleur. 00:18:20 Duiding bij de hiërarchie tijdens een defilé. 00:18:44 Beelden van de priesterwijding van enkele inboorlingen. 00:19:04 Beelden van een ambachtschool en een groep kinderen. 00:20:07 Luchtopname van een stad in Congo. 00:20:53 Uitleg over het sociaal leven van blanken en zwarten, zwarte wijken, een markt, de ontvolking van het platteland, de apartheid en de évolués. 00:24:20 Een tekening van de administratie en het leger. 00:24:49 Beelden van een missieschool, turnen, het onderwijs, houtbewerking, een atelier en de kerkenbouw. 00:27:43 Beelden van een haven, een treintocht en een boottocht. 00:28:37 Uitleg over de missies en het onderwijs. 00:29:05 Beelden van een optocht, het leger, een school, de inwijding van een missie, een optocht, missiezusters, een standbeeld van Albert I en Henry Morton Stanley. 00:33:28 Uitleg over de Bantoe-filosofie. 00:33:48 Beelden van Wagenia's dorp, de visvangst, dans en muziek. 00:34:53 Duiding bij de bestrijding van een slaapziekte. 00:35:42 Beelden van een bevalling, een schoolgebouw, leerlingen en een klaslokaal. 00:37:24 Beelden van een haven in werking, een standbeeld van Albert I, Elisabeth, het Koninklijk huis en een bezoek van koning Boudewijn. 00:39:58 Enkele havenzichten. 00:41:01 Beelden van het oogsten van palmolie. 00:41:42 Een kaart van Congo met de verdeling per nijverheidszone. 00:41:58 Beelden van een haven, katoen, de recrutering van soldaten en een werkkamp. 00:43:58 Uitleg over de houtindustrie. 00:44:12 Beelden van het planten en oogsten van katoen. 00:46:18 Duiding bij de roofbouw, de arbeidsverdeling en de landbouw. 00:47:15 Beelden van het aanleggen van een weg, een haven, laden, lossen en de Tweede Wereldoorlog. 00:48:59 Beelden van een elektriciteitscentrale en een stuwdam. 00:49:52 Enkele fietsers in Congo, een modelhoeve, een katoenplantage, een verlaten dorp, de ontvolking en de trek naar de stad. 00:55:34 Duiding bij de koffieoogst, arbeidsverdeling, koffieplanten, de landbouw, de controle van oogst en de gewestbeheerder.

28-02-1986
VRT

Overleven: slaapziekte

Wetenschappelijk magazine over de slaapziekte. 00:00:00 Beelden van Congo: kinderen worden gewassen in de rivier. Beelden van patiënten in een ziekenhuiszaal. Close-up van de tseetseevlieg op de huid. Jeep rijdt door de brousse. 00:00:50 Het Tropisch Instituut in Antwerpen. Verklaring door Philippe Buscher. Verklaring door Jan Burke. Oude zwart-witbeelden van een tocht per kano over de Congolese rivieren, en medische controles en de behandeling: punctie en microscoopcontrole. 00:04:30 Microscoopbeeld van de parasieten. 00:05:35 Beelden van de dagelijkse bezigheden in Afrika: het wassen aan de rivier, het werken op het veld. 00:06:10 Het Tropisch Instituut: een kweekruimte voor tseetseevliegen. Verklaring door Jakke Van Den Abbeele. Beelden van de vliegen, de larve. Verklaring door Philippe Buscher over het bewaren van parasieten in vloeibare zuurstof. Laboratoriumtesten en commentaar door Jakke. 00:12:00 Laboratoriumbeelden en verklaring door Eddy Magnus. Voorstelling van een testkit. 00:15:30 Gesprek met dokter Simon Van Nieuwenhove, specialist over de slaapziekte in Afrika. Een jeep van het Rode Kruis rijdt door de brousse. Beelden van de rivier en het dorps. De aankomst in het dorp en het opstellen van het materiaal. Verzamelen van de inwoners, les, consultatie: bloeddruppel prikken, kliervocht prikken, ruggemergpunctie, en commentaar door Simon Van Nieuwehove. 00:21:50 Vissen in de rivier en Simon Van Nieuwehove over de behandeling. Testen in het dorp en gesprek tussen Simon en Philippe Buscher over de nieuwe testen. 00:24:10 Makuku: inrichten van een diagnose-centrum. Beelden van de slaapzaal: close-up van een meisje met zware symptomen. Beelden van kokende vrouwen buiten het ziekenhuis. Dorpstaferelen. Commentaar door Simon Van Nieuwenhove. Een patiënt ligt in bed. De behandeling van de patiënten. Verklaring door de hoofdverpleegster en door dokter Kasumba, en dokter Simon Van Nieuwenhove. Groepjes kinderen, dorpsbeelden. 00:33:45 Vergadering met de minister van Volksgezondheid van Congo, de World Health Organisation en NGO's over het slaapziekteprobleem. 00:35:50 Productie-atelier voor vliegennetten en commentaar door Simon Van Nieuwenhove. Beelden van een net. Vrouwen doen de was in de rivier. 00:37:30 Wetenschappelijk centrum, laboratorium in Kinshasa: laboratoriumbeelden en commentaar door Buscher. 00:39:50 Laboratoriumbeelden in het Tropisch Instituut in Antwerpen. De slaapzaalbedden en patiënten in hun bed.

05-11-2000
VRT

Journaal: Sinterklaasfeest in Leopoldstad

De aankomst van Sinterklaas in Leopoldstad, Belgisch-Congo, in 1953, vergezeld door een Witte Piet.

05-12-1959
VRT

Journaal: Mobutu is 25 jaar president

De 25ste verjaardag van het presidentschap van Mobutu is in mineur gevierd. Op de weg naar de democratie past het niet meer om een kwart eeuw quasi onbeperkte macht luisterrijk te herdenken. Mobutu schudt de hand van militairen op de tarmac van een vliegveld. Beelden van een viering in een kathedraal in Goma: een kinderkoor, Mobutu en de homilie door de bisschop. Beelden van zingende vrouwen en Mobutu die vrouwen kust. Mobutu houdt de hand vast van de Rwandese president Habyarimana tijdens een barbecue. Interview met Mobutu over zijn bemiddeling in het Rwandees conflict en de Belgisch-Congolese breuk na de rellen op de campus van Lubumbashi. Hij maakt ook de balans op van de gevechten tussen de studenten onderling.

26-11-1990
VRT

Terzake: weg met Leopold II en Cyriel Verschaeve?

De gebeurtenissen in Charlottesville in de Verenigde Staten hebben weer een discussie doen oplaaien over de vraag of bepaalde standbeelden van historische figuren nog wel een plek verdienen in de openbare ruimte. Op verschillende plekken zijn de afgelopen dagen letterlijk standbeelden omver getrokken. Ook bij ons zijn er omstreden standbeelden en straatnamen. De Cyriel Verschaevestraat in Puurs. Een straat vernoemd naar een collaborateur uit de Tweede Wereldoorlog. Wie hier woont is het gewend om journalisten aan de deur te krijgen. Er werd al meermaals gevraagd aan de bewoners of de straatnaam veranderd moet worden. Vlaanderen telt vandaag zeven gemeenten met een Cyriel Verschaevestraat. Een standbeeld van Leopold II pronkt in het centrum van Ekeren. Enkele jaren geleden werd het standbeeld besmeurd door activisten. In Ekeren ligt men er niet van wakker maar onder historici is de consensus dat hij verantwoordelijk was voor de dood van miljoenen Congolezen. Studiogesprek met historicus en rector van de Universiteit Antwerpen Herman Van Goethem.

17-08-2017
VRT

Leve de Zoo!: Jozef Hutsebaut - de ontdekking van de okapi

In Leve de Zoo! Vertelt Arnout Hauben de wonderbaarlijke geschiedenis van de Antwerpse Zoo. Arnout vertelt het verhaal van Jozef Hutsebaut, de slagerszoon uit Sint-Niklaas die missionaris wordt in Congo, en die de noodlijdende Antwerpse Zoo er weer bovenop helpt. Na de Eerste Wereldoorlog gaat het namelijk slecht met de Antwerpse Zoo. Veel dieren hebben de oorlog niet overleefd. Maar dankzij Hutsebaut kan de Zoo haar collectie snel weer aanvullen: vanuit zijn missiepost in Congo stuurt hij allerlei zeldzame dieren naar Antwerpen. Onder hen een unieke soort die op dat moment nog in geen enkele Europese dierentuin te vinden is: de okapi. Vandaag leidt de Antwerpse Zoo het Europese kweekprogramma van deze met uitsterven bedreigde diersoort. Okapi's Bondo en Lindi mogen voor het eerst paren. Tenminste, als Bondo het vrouwtje Lindi kan overtuigen… 00:01:39 Arnout bezoekt de okapi’s in de Zoo van Antwerpen. Verzorgster Carina gaat de okapi’s voederen. Arnout mag meekomen, maar hij mag niet te dicht bij de dieren komen. Okapi’s zijn namelijk heel stressgevoelig. Carina zet tijdens het voederen altijd de radio op om de okapi’s rustig te houden. Carina legt uit waarom de okapi pas zo laat ontdekt is: het zijn heel schichtige dieren met een goed gehoor die in dichte wouden leven. 00:04:50 Arnout gaat op bezoek bij Helena en Dirk. Zij zijn familie van Jozef Hutsebaut en zijn geïnteresseerd in zijn leven. Ze laten Arnout oude foto’s zien. 00:06:25 Jozef Hutsebaut richt een boerderij op in Congo. Daar kweekt hij midden in het regenwoud allerlei dieren. Hij traint ook olifanten om te gebruiken als last- en rijdieren. In 1919 vangt Hutsebaut een eerste okapi, die hij in leven weet te houden. 00:07:22 Dirk vertelt dat men al lang zocht naar de okapi toen Hutsebaut er een ving. In 1928 is de koninklijke familie op reis in Congo. Koning Alber I en koningin Elisabeth bezoeken de missiepost van broeder Hutsebaut. Ze zijn onder de indruk van de okapi, die naar de Zoo van Antwerpen wordt gebracht. 00:09:32 De Zoo is stamboekhouder van de okapi’s. Dat wil zeggen dat ze het kweekprogramma coördineert. Okapi Lindi mag voor het eerst paren. Verzorgster Carina hoopt dat het mannetje Bondo niet te agressief wordt. 00:11:06 Broeder Hutsebaut levert meer dan driehonderd wilde dieren uit het Congolese regenwoud aan de Antwerpse Zoo. Ook de bonobo’s komen uit Congo. In Planckendael zit een van de grootste bonobopopulaties ter wereld. Jeroen Stevens observeert de groep voor wetenschappelijk onderzoek. Hij vertelt over de verschillen tussen mensen en bonobo’s. Er zijn drie bonobo’s geboren in Planckendael in één jaar tijd. Daarom onderzoekt Jeroen Stevens het gedrag van de moeders. 00:16:31 De initiatiefnemers van de missiepost van Jozef Hutsebaut waren de paters Norbertijnen uit de Abdij van Tongerlo. Arnout bezoekt de abdij, waar de archivaris, pater Kees, schriftjes van Jozef Hutsebaut laat zien. Daarin heeft die laatste heel veel vogels beschreven en opgetekend. In de Zoo van Antwerpen zitten de Afrikaanse vogels in de savanne samen met de Kaapse buffels. Arnout vergelijkt de vogels met de tekeningen van Hutsebaut. 00:20:15 Okapi Lindi is bronstig en wordt samengezet met mannetje Bondo. Verzorgster Carina vertelt hoe ze weten wanneer een okapivrouwtje bronstig is. Arnout wacht tot de okapi’s paren en praat een beetje met de bezoekers. 00:26:10 Broeder Hutsebaut betaalt lokale jagers om hun vangst naar de missiepost te brengen. Zelf heeft hij eens een luipaard gedood, dat zijn slaapkamer binnengeslopen was. Hij stuurt zijn verzamelingen op naar het Afrikamuseum van Tervuren voor wetenschappelijk onderzoek. Emmanuel Vreesen neemt Arnout mee in het Afrikamuseum om de collecties van Hutsebaut te zoeken. Ze bekijken de collectie met 6000 vissen die Hutsebaut opgestuurd heeft. Emmanuel Vreesen toont Arnout een vis die genoemd is naar Jozef Hutsebaut. Ook een kikker, een kever en een wants hebben zijn naam gekregen. In 1929 wordt de bonobo ontdekt in het museum van Tervuren. Arnout bekijkt de schedel waardoor ze het verschil met de chimpansee hebben ontdekt. 00:30:29 Bij de bonobo’s in Planckendael voeren ze een proef uit met druiven. De jongen kunnen aan de druiven, hun moeders niet. Jeroen Stevens legt de rol van moeders en vaders bij de bonobo’s uit. 00:34:59 Okapi Lindi in de Zoo van Antwerpen is niet zwanger. Ze moeten het dus later nog eens proberen. Jozef Hutsebaut leefde en werkte in Congo tot aan zijn dood in 1954.

13-03-2018
VRT

Kinderen van de kolonie: leven in de kolonie

'Kinderen van de kolonie' is een zesdelige documentairereeks waarin twintig getuigen terugblikken op ons koloniaal verleden en op de manier waarop de koloniale erfenis hun leven heeft bepaald. Voor het eerst laat de Vlaamse televisie daarbij ook de Congolese stem uitgebreid aan het woord. De eerste aflevering toont hoe het koloniale systeem georganiseerd was, eerst ten tijde van Congo-Vrijstaat en daarna in Belgisch Congo. Daaruit blijkt de nauwe samenwerking tussen drie evenwaardige pijlers waarop het hele systeem rustte: de koloniale overheid, de grote bedrijven en de Kerk. De getuigen vertellen over de exploitatie van de bodemrijkdommen en leggen uit hoe de Kerk er mee voor zorgde dat het Congolese volk niet in opstand kwam tegen het harde koloniale regime. De realiteit van dat regime staat haaks op het beeld dat velen vandaag hebben over de 'modelkolonie Belgisch Congo': het was een systeem gebaseerd op uitbuiting, geweld en onderdrukking. De getuigen blikken vandaag terug op dat systeem waar ze zelf deel van uitmaakten als kolonialen, of op hun leven als jonge Congolezen in een samenleving die maar weinig uitzicht bood op een aantrekkelijke toekomst. Ze vertellen over de beperkingen en de discriminatie. Ze veroordelen het systeem, maar zeker niet iedereen die erbij betrokken was. Ook verschillende Belgen kijken vandaag zeer kritisch terug op hun aanwezigheid in Belgisch Congo. Daarbij valt een verschil op tussen Congolezen die al decennia in België wonen, en zij die Congo nooit hebben verlaten. Beide groepen kijken anders terug op de koloniale tijd. 00:03:27 Op de Koloniale Conferentie van Berlijn in 1885 spreken de Europese mogendheden spelregels af voor een koloniale wedloop in Afrika. Leopold II verwerft een gigantisch gebied in Centraal-Afrika en doopt het 'Congo-Vrijstaat'. 00:09:20 Het koloniale systeem rust op drie pijlers: de Katholieke Kerk, de grote bedrijven en de overheid. 00:09:51 De staat vormde de eerste pijler. Slechts een paar duizend blanken heersen over miljoenen Congolezen in een land zo groot als West-Europa. 00:18:49 De Congolezen hebben een reistoelating nodig om zich te bewegen in eigen land. Alles werd gecontroleerd, de Congolezen hadden geen vrijheden. 00:24:40 Het koloniale systeem werd met geweld opgelegd aan de Congolezen. Een minderheid van de kolonisatoren maakte misbruik van hun machtspositie. 00:29:04 De tweede pijler van het systeem bestond uit grote ondernemingen die enorme winsten haalden uit de ontginning van ertsen en mineralen. 00:33:16 Er worden grootse infrastructuurwerken op poten gezet, maar de koloniale overheid dwingt honderdduizenden Congolezen om dat werk te doen. Velen worden gedeporteerd naar dunbevolkte mijngebieden. 00:35:52 De derde pijler is de Katholieke Kerk. De vele propagandafilms die van de instelling uitgaan, tonen de Belgen het 'goede werk' dat ze leveren in de kolonie. 00:43:17 Tot 1954 besteedt de overheid het onderwijs in de kolonies volledig uit aan de missies. De Kerk hoopt zo zieltjes te winnen voor het katholieke geloof. 00:45:36 Getuigen reflecteren over de 'beschavingsmissie': "Pour tuer tout un peuple, il faut tuer sa culture'.

20-11-2018
VRT

Kinderen van de kolonie: blanke bazen, zwarte dienaars

'Kinderen van de kolonie' is een zesdelige documentairereeks waarin twintig getuigen terugblikken op ons koloniaal verleden en op de manier waarop de koloniale erfenis hun leven heeft bepaald. Voor het eerst laat de Vlaamse televisie daarbij ook de Congolese stem uitgebreid aan het woord. Dit is de tweede aflevering. Na de Tweede Wereldoorlog verbeteren de leefomstandigheden van het Congolese volk enigszins. De enorme inspanning die de Congolezen hadden geleverd tijdens de oorlog wordt daarna in zekere mate gecompenseerd door de uitbouw van een bescheiden verzorgingsstaat: basisgezondheidszorg en gratis lager onderwijs voor de meeste Congolezen. Maar de prijs die ze betalen voor die zorg, is hoog: in de stedelijke centra is er segregatie, racisme en discriminatie. Congolezen hebben nauwelijks uitzicht op een verbetering van hun sociale positie, ze worden overal gediscrimineerd en mogen alleen dienende rollen vervullen. De Belgische koloniale overheid behandelt het volk als een nooit opgroeiend kind. De Congolezen krijgen geen enkele verantwoordelijkheid toebedeeld. Toch zorgen de verbeterende leefomstandigheden ook voor een ontluikende Congolese middenklasse die alsmaar luider eisen formuleert aan het adres van de Belgische kolonisator. Een prille onafhankelijkheidsbeweging krijgt stilaan vorm. 00:01:17 Tijdens de Tweede Wereldoorlog drijft de Belgische regering de productie in Congo op. Wanneer Pierre Ryckmans in 1946 wordt afgelost als gouverneur-generaal van Belgisch Congo, schetst hij geen fraai beeld van de kolonie. 00:05:18 Belgen leefden er in het paradijs. "Leopoldstad, dat was Brussel maar dan altijd met goed weer". 00:13:05 Er heerst schijnbaar rust in Belgisch Congo met de zogenaamde 'Pax Belgica'. In werkelijkheid is van de vooruitgang voor de gewone Congolees echter niet veel te merken. De sociale kloof is enorm en vooral in steden en industriële centra moeten zwarten en blanken strikt gescheiden leven. 00:22:05 Veel Belgen wilden wel toenadering zoeken tot de Congolese bevolking, maar dat werd hen verboden. 00:27:09 De repressie is genadeloos voor zij die tegen het regime optreden. Het ongenoegen groeit, zeker tegenover de Vlamingen. Zij zijn namelijk in de meerderheid in de lagere koloniale posten en in missionarisposities. 00:32:50 "Dominer pour mieux servir," dat was de leuze van de betermenende ambtenaar in Congo. Dit vertrok dus wel nog steeds vanuit een paternalistisch perspectief. 00:38:03 Bijna elk Congolees kind geniet gratis lager onderwijs. Het is echter vooral de bedoeling dat de Congolezen uitvoerende jobs bedienen, onder de leuze "Pas d'élite, pas d'ennui". 00:44:01 Na de Tweede Wereldoorlog ontstaat er in de stedelijke centra een Congolese elite, de 'évolués'. Ze nemen de Westerse levensstijl over. Toch zullen ze voor de kolonisator nooit beschaafd genoeg zijn om op gelijke voet te staan. 00:49:15 Boudewijn brengt in 1955 een bezoek aan de kolonie en wordt er onthaald als 'Bwana Kitoko', de mooie knaap.

27-11-2018
VRT

Kinderen van de kolonie: indépendance cha cha

'Kinderen van de kolonie' is een zesdelige documentairereeks waarin twintig getuigen terugblikken op ons koloniaal verleden en op de manier waarop de koloniale erfenis hun leven heeft bepaald. Voor het eerst laat de Vlaamse televisie daarbij ook de Congolese stem uitgebreid aan het woord. Deze derde aflevering toont hoe die snelle onafhankelijkheid tot stand kwam en hoe verschillende belangrijke figuren achter de schermen aan de touwtjes trokken. Dat ging van economische afspraken over de relaties tussen België en Congo na de onafhankelijkheid tot de gruwelijke moord op de eerste legitiem verkozen premier van Congo, Patrice Lumumba.   De maanden die volgen op de onafhankelijkheid zijn tumultueus. De twee rijkste provincies van het land scheuren zich met Belgische steun af van de regering in Leopoldstad. Er zijn rellen en muiterijen. Blanken vluchten het land uit en etnische spanningen steken de kop op.   De Verenigde Naties intervenieert met een dubbele agenda, Mobutu pleegt een staatsgreep, premier Lumumba wordt gearresteerd en uiteindelijk ook vermoord. Rond de totstandkoming van de Congolese onafhankelijkheid hangt nog altijd een waas waarin geruchten en mythes hun weg vinden naar het grote publiek. De rol van België in de hele operatie - voor én na 30 juni 1960 - wordt in deze aflevering toegelicht. Die gebeurtenissen zijn ook vandaag nog altijd voer voor discussie en onenigheid. 00:01:35 In België was niemand bang voor de dekolonisatiegolf die door de wereld trok. Het moderne Congo had de reputatie een modelkolonie te zijn. Toch was er een enorme drang naar onafhankelijkheid. Geneviève Ryckmans zegt dat er een algemene gedachte bestond bij de Belgen dat alles wat ze deden goed was. Dit impliceerde volgens haar een ongelooflijke hypocrisie. 00:03:15 Jef Van Bilsen bedacht in 1955 een dertigjarenplan om de onafhankelijkheid van Congo in goede banen te leiden. Belgische getuigen stellen dat Congo veel langer zou nodig hebben dan dertig jaar. 00:04:17 In 1947 laat België beperkte persvrijheid en verkiezingen toe. De eerste partij die wordt opgericht is ABAKO, ofwel de Alliance des Bakongos. 00:06:29 Na een voetbalmatch ontstaan de eerste onlusten in de kolonie. Verschillende Belgen waren verontrust en gechoqueerd. Etienne Mylemans ziet Expo ’58 als trigger voor de vraag naar onafhankelijkheid. 00:09:10 De Mouvement National Congolais (MNC) van Patrice Lumumba is de eerste unitaristische partij. In 1954 werd een meeting van de ABAKO hardhandig onderdrukt. Er waren talrijke doden. Volgens Mylemans was dat een kantelpunt in de geschiedenis van de kolonie. Ryckmans stelt dat er financiële redenen waren voor de snelle dekolonisatie. 00:14:50 Op 20 januari 1960 vindt in Brussel een rondetafelconferentie plaats tussen Congolezen en Belgen. Op 30 juni 1960 wordt Congo onafhankelijk. Die kwam er dus pas vijf maanden na de conferentie, veel te snel volgens velen… 00:18:10 De conferentie in Brussel was een economische conferentie. België stelt zijn zakelijke belangen in Congo veilig. Congo werd onafhankelijk met een lege staatskas. 00:20:20 Tijdens de eerste verkiezingen, eind mei 1960, heeft de nieuwe staat last van heel wat etnische spanningen. Uiteindelijk wint de MNC de verkiezingen. 00:22:12 Lumumba slaagt erin een regering te vormen, ookal wilde België zijn eigen regering opleggen. Ondertussen verlieten veel Belgen de ex-kolonie. Ryckmans zegt dat de Belgen de niet-opgeleide Congolezen in de steek gelaten hebben. 00:25:46 Verschillende getuigen bespreken de toespraak van koning Boudewijn. Veel Belgen probeerden misdaden, discriminatie en het lijden ten aanzien van de Congolezen onder de mat te vegen. 00:29:23 Patrice Lumumba hield hierover een striemende toespraak. Veel Belgen waren gechoqueerd. In deze speech besprak Lumumba zijn toekomstplannen voor Congo. 00:33:25 Er groeit onvrede in het Congolese leger. Generaal Janssens stelde dat er niet veel veranderd was sinds de onafhankelijkheid: “Avant indépendance = après indépendance”. Hij ziet geen problemen. Er was heel veel frustratie onder de soldaten, wat leidde tot muiterij. Blanken werden mishandeld en verkracht. Veel Belgen vluchtten het land uit. 00:36:50 Belgische troepen ontwapenen meteen het Congolese leger in Katanga. De Katangese leider Moïse Tshombe is een stroman van België. Op 11 juli 1960 roept hij de onafhankelijkheid van Katanga uit. Juliana Lumumba zegt dat het om een lang voorbereide coup gaat van Moïse Tshombe. Mylemans moest als kind plots vluchten. Ryckmans bespreekt de moord op haar man André. 00:40:50 Lumumba roept de hulp van de Verenigde Naties in tegen de Belgische agressie. Volgens Mylemans volgt er een demonisering van Lumumba in België en Europa. Albert Kalonji roept nu ook de onafhankelijkheid uit van de rijke diamantprovincie Zuid-Kasai. Lumumba roept de hulp van de Sovjet-Unie in. 00:44:33 Afrika dient als grondstoffenreserve voor het Westen. Er zijn alleen corrupte leiders aan het roer. Stafchef Joseph Mobutu pleegt een staatsgreep en Lumumba slaat op de vlucht. Zijn dochter stelt dat de rol van de VN in deze zaak nooit is opgehelderd. Lumumba werd gevangengenomen door het leger en overgebracht naar Katanga. Daar werd hij gefolterd en vermoord. Er wordt nog veel om hem gerouwd. Zijn dochter en velen met haar eisen gerechtigheid. 00:50:24 Volgens zijn dochter was en is Lumumba de hoop van veel mensen. Gloria Senga zegt dat hij voor haar en haar vrienden een model is van moed en strijd.

04-12-2018
VRT

Kinderen van de kolonie: nooit echt onafhankelijk

‘Kinderen van de kolonie’ is een zesdelige documentairereeks waarin twintig getuigen terugblikken op ons koloniaal verleden en op de manier waarop de koloniale erfenis hun leven heeft bepaald. Voor het eerst laat de Vlaamse televisie daarbij ook de Congolese stem uitgebreid aan het woord. De onafhankelijkheid is nog maar pas bezegeld of de twee rijkste provincies van Congo scheuren zich af van het centrale gezag in Leopoldstad. Achter de schermen zijn het Belgische topambtenaren en militairen die deze secessies orkestreren. Zij willen de economische belangen vrijwaren van de grote Belgische ondernemingen die actief zijn in Congo. Ondanks de Congolese onafhankelijkheid probeert België met Westerse steun zijn macht in Congo te behouden en er zijn economische politiek voort te zetten. Het is mede met de steun van België dat Joseph Mobutu, een oud-inlichtingenagent van de Belgische staatsveiligheid, in 1965 aan de macht wordt geholpen. Hij is een trouwe vazal van het Westen en dat is in volle Koude Oorlog erg belangrijk, want Congo bezit niet alleen koper en tin, maar ook uranium. Mobutu bouwt een dictatoriaal regime uit dat gestoeld is op symboliek en geweld, maar onderhoudt tegelijk hartelijke banden met veel westerse leiders - zeker met België en in het bijzonder met koning Boudewijn. Dertig jaar lang regeert Mobutu over Congo. Getuigen vertellen hoe ze eerst vol hoop waren over zijn aantreden, maar later zelf vaak slachtoffer werden van zijn ongenadig repressieapparaat. Dat zorgde dan weer voor meer migratie naar België. Een Congolese gemeenschap vond zijn plaats in België. Hoe werden zij hier ontvangen? Hoe verliep de integratie in het oude moederland? En hoe groot was de shock toen ze voor het eerst in Europa aankwamen? Deze aflevering vertelt het verhaal van de opgang en de val van Mobutu, en tegelijk dat van de Congolese diaspora in België. 00:01:31 Verschillende Congolese Belgen vertellen over hun ervaringen in België. Pierre Wakujoja Miuiamba wilde graag studeren in België. Pierre Dizzy Mandjeku Lengo verelt een verhaal over een gemengd koppel. Miuiamba getuigt over het racisme dat heerste onder de professoren van het Tropisch Instituut. Jean-Jacques Tamba werd door een blanke vrouw gevraagd te dansen en durfde eerst niet. 00:08:18 Er heerste een crisis in de ex-kolonie Congo. De afscheuring van Katanga in 1960 gebeurde met de steun van België. De Belgen wilden hun belangen veiligstellen. In feite waren er twee Congo’s: Katanga dat goed en veilig bestuurd werd, en het centrale Congo waar chaos heerste. Het was de taak van de VN-troepen om te observeren in Katanga. Ze laten de Belgen er grotendeels begaan. 00:11:34 In 1961 wordt Lumumba vermoord. Een onafhankelijk Katanga is daarmee overbodig geworden voor België. De VN trekken ten oorlog. VN-vliegtuigen bombarderen kantoren en een hospitaal. Er vallen veel doden. 00:17:40 In 1965 grijpt Mobutu de macht met de steun van het Westen. Hij zet de politiek buiten spel. Voor vijf jaar, stelt hij zelf in een interview. Hij kon aanvankelijk op veel krediet rekenen bij het Congolese volk, dat hij verenigde. Men spreekt over de gouden jaren van Mobutu. 00:20:00 Mobutu en koning Boudewijn hadden een goede relatie. Er waren nog steeds veel Belgische economische belangen en beide landen werkten nog steeds intensief samen. 00:21:50 Er was ook sprake van een culturele en politieke omwenteling. Congo wordt Zaïre, Leopoldstad wordt Kinshasa. Voor het eerst ontstond er een eigen Afrikaanse identiteit. 00:24:46 Op 30 oktober 1974 vond in Kinshasa een boxmatch plaats tussen Muhammed Ali en George Foreman. Deze werd voorgesteld als de match tussen goed en kwaad, waarbij Ali “le bon noir” werd genoemd, omdat hij opkwam voor de Afrikaanse zaak, en Foreman “le mauvais noir” omdat hij “bij de blanken hoorde”. Dit was een goede marketingstunt. 00:28:30 Naar het idee van de Afrikaanse identiteit werden in 1973 westerse bedrijven genationaliseerd en overgenomen door onervaren Mobutu-getrouwen. Als gevolg stortte de Zaïrese economie volledig in elkaar. België bleef Mobutu echter steunen. 00:32:28 Zaïre werd een kleptocratie onder controle van de Mobutuclan. Er heerste honger en armoede en de jobs waren slecht betaald. Geleidelijk aan groeide de kritiek op Mobutu. Premier Martens benadrukte echter de hartelijke band tussen de twee landen en met Mobutu. 00:36:15 In Congo zelf heerste een ware angstcultuur. Overal waren er spionnen, werden er mensen verklikt, naar de gevangenis gestuurd, gefolterd en vermoord. 00:40:20 Veel Zaïresen ontvluchten het land. Ze getuigen over de lastige asielprocedure in België. 00:43:55 In 1985 vieren Boudewijn en Mobutu samen 25 jaar Congolese onafhankelijkheid. De koning laat zich voor het eerst kritisch uit over de Zaïrese leider. Wanneer de muur valt en de Koude Oorlog eindigt, laat het Westen Mobutu uiteindelijk vallen. Mobutu probeert tevergeefs het roer om te gooien. 00:46:11 Nu werd er afgerekend met het regime. Het Mobuturegime organiseert volgens de Belgische pers een slachting onder studenten tijdens protesten. Ze greep dit aan om te kunnen breken met het regime. De massale slachting bleek achteraf niet gebeurd te zijn. 00:49:00 Kabila neemt de macht over. Mobutu sterft in ballingschap. Madimba stelt dat Congo nooit echt onafhankelijk is geweest.

18-12-2018
VRT

Kinderen van de kolonie: beeldvorming en mythes

‘Kinderen van de kolonie’ is een zesdelige documentairereeks waarin twintig getuigen terugblikken op ons koloniaal verleden en op de manier waarop de koloniale erfenis hun leven heeft bepaald. Voor het eerst laat de Vlaamse televisie daarbij ook de Congolese stem uitgebreid aan het woord. 30 juni 1960. Onafhankelijkheidsdag in Congo. België likt zijn wonden na het verlies van de kolonie. In de decennia die volgen, is er vanuit academische hoek maar weinig interesse in de koloniale geschiedenis. Het verhaal dat de meeste mensen kennen, dateert nog uit de koloniale tijd en is vooral gebaseerd op propaganda. Allerhande foutieve beelden en mythes zijn ingeburgerd en leven tot op vandaag door: Belgisch-Congo was een modelkolonie, alles ging goed en de Congolezen waren ontzettend blij met de Belgische aanwezigheid. De gezondheidszorg en het lager onderwijs waren de beste van Afrika en je kon met de wagen van de Atlantische oceaan naar het uiterste zuiden van het land rijden. De werkelijkheid was veel genuanceerder dan dat. De eerste barsten in het koloniale verhaal kwamen er pas in de jaren 1980 en 1990, toen kritische werken verschenen over het bewind van Leopold II in Congo en over de rol van België bij onder meer de moord op premier Lumumba. Toch zorgden deze nieuwe bevindingen niet voor een grote ommekeer in de beeldvorming bij het publiek. Toen in 2010 de vijftigjarige onafhankelijkheid van Congo werd gevierd, overheerste de nostalgie naar de kolonie. Vandaag is dat anders, pas nu kan er met een echt kritische blik naar het koloniale verleden worden gekeken. Deze laatste aflevering van Kinderen van de kolonie gaat over de mythes rond ons koloniale verleden. Ze onderzoekt waarom we denken wat we denken over Belgisch-Congo en hoe die beeldvorming in postkoloniaal België tot stand kwam. Diverse Congolese en Belgische experts komen daarover aan het woord: - professor doctor Idesbald Goddeeris van de KU Leuven - prof. dr. Elikia M'Bokolo en prof. dr. Isidore Ndwaywel van de Université de Kinshasa - dr. Bas De Roo van Geheugen Collectief - dr. Jean Omasombo van het AfricaMuseum Tervuren - prof. dr. Guy Vanthemsche van de VUB. 00:01:35 Dat de Belgen met een andere blik naar de koloniale periode kijken dan de Congolezen, wordt duidelijk in de toespraak die Boudewijn I houdt na de eerste verkiezingen in Congo. Het beeld van de modelkolonie contrasteerde sterk met de realiteit van het dagelijkse leven daar. 00:05:15 Congo had een ander idee over de onafhankelijkheid dan België, waarin de rol van die laatste beperkt was. Veel oud-kolonialen ontvluchtten het land. De onafhankelijkheid wordt, tegen de verwachtingen in, een bittere pil voor de Belgen. Dit leidt tot een desinteresse in het koloniale verleden, ook onder historici. 00:11:00 Tijdens de periode van Congo Vrijstaat sterven miljoenen mensen. De negatieve beeldvorming werd toen de wereld ingestuurd. Congolezen zouden inferieure mensen zijn. Decennialang zou sluwe propaganda gevoerd worden als ideologisch breekijzer om het economische proces te verantwoorden. 00:17:00 Congo Vrijstaat wordt Belgisch-Congo. De Belgische regering stelt alles in het werk om de wereld te overtuigen dat de Belgen wel goede en welmenende bestuurders zijn. 00:23:16 Ook na de onafhankelijkheid wilde België blijven profiteren van de Congolese rijkdommen. Ons land steunt de afscheidingsbeweging van de twee rijkste provincies om zijn eigen belangen veilig te stellen. Volgens professor Goddeeris is het beleid van België tijdens en na de kolonisatie mee verantwoordelijk voor de “gefaalde staat” die Congo vandaag is. 00:27:55 De getuigen spreken over de gevoeligheid van het koloniale verleden en de afwezigheid van echte antikoloniale bewegingen in België. Pas vanaf de jaren 1970 en 1980 komen er studies die niet meer proberen legitimeren, maar vragen beginnen stellen. 00:32:35 ‘Als een wereld zo groot waar uw vlag staat geplant’ is een reeks van de toenmalige BRT over het koloniale verleden die in 1985 wordt uitgezonden. In dezelfde periode publiceert historicus Daniël Vangroeneweghe zijn werk ‘Rood rubber’. Het publiek blijft doof voor het boek van de historicus. Pas jaren later, met een boek van Adam Hochschild en het werk van Ludo De Witte over de moord op Patrice Lumumba, waait er stof op in België. 00:38:00 Toch lijkt er in 2010, bij de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo, niet veel veranderd te zijn. Koning Albert brengt een bezoek aan Kinshasa en de journalisten blikken terug op de koloniale periode, met een Europese bril. De Congolese stem wordt nauwelijks gehoord. 00:44:00 In 2004 brengt de Congolese president Kabila een bezoek aan België. Tijdens een toespraak in de senaat looft hij het werk van de Belgen tijdens de koloniale periode. 00:46:30 Anno 2018 woedt de discussie over het koloniale verleden volop. Een mondige generatie Congolese Belgen is opgestaan en laat van zich horen.

01-01-2019
VRT

Kinderen van de kolonie: de koloniale erfenis

‘Kinderen van de kolonie’ is een zesdelige documentairereeks waarin twintig getuigen terugblikken op ons koloniaal verleden en op de manier waarop de koloniale erfenis hun leven heeft bepaald. Voor het eerst laat de Vlaamse televisie daarbij ook de Congolese stem uitgebreid aan het woord. Het koloniale tijdperk ligt dan al wel bijna zestig jaar achter ons, het verleden is niet dood. Voor veel mensen is de erfenis van die tijd nog dagelijks voelbaar. Het dekolonisatieproces is nog lang niet voltooid, zeker niet wanneer we het hebben over het dekoloniseren van de geesten. Veel Belgen met Afrikaanse of andere roots ondervinden dat stereotypen en denkbeelden uit de koloniale tijd nog altijd de norm zijn in Vlaanderen. Dat uit zich in minder kansen op de arbeidsmarkt, de confrontatie met racisme en het gevoel meer te moeten doen dan iemand anders om hetzelfde te bereiken. Bijna wekelijks duikt het koloniale verleden op in het publieke debat. Dat gaat van initiatieven voor een Lumumbaplein in Brussel, tot kritiek op een toneelstuk en hevige protesten over standbeelden van Leopold II. Hoe moeten wij als maatschappij omgaan met ons koloniale verleden en welke rol hebben de diverse actoren daarin te spelen? Hoe kijken de verschillende getuigen die de koloniale periode hebben meegemaakt terug op bijna zestig jaar postkoloniaal Congo en België? Welke lessen kunnen ze trekken uit het gemeenschappelijke verleden en bestaat er zoiets als een historische verantwoordelijkheid van België ten opzichte van de huidige situatie in Congo? 00:01:46 De identiteit van veel Congolezen werd afgepakt doordat ze zich moesten kleden en gedragen zoals de Belgen. 00:06:00 Beelden van succesvolle Congolese Belgen als Romelu Lukaku. 00:06:23 Getuigen vertellen over de discriminatie die ze meemaakten en die soms in de kleine dingen zit, bijvoorbeeld mensen op café die plots zwijgen als ze binnenkomen of kleuters die de hand van een andere, zwarte kleuter niet durven vasthouden. In zulke situaties voelen ze zich in een minderwaardige positie. 00:13:04 Een aantal fragmenten uit verschillende journaals tonen aan dat racisme nog bestaat in België, in allerlei vormen. Tracy en Pitcho leggen uit hoe het scheldwoord 'neger' een racistische en neerbuigende ondertoon heeft. 00:17:06 Veel Belgen met Afrikaanse roots zijn hooggeschoold en toch werkloos. Velen proberen ook te achterhalen wat die ‘roots’ precies inhouden. Daarvoor keren ze dikwijls terug naar hun geboorte- of vaderland. 00:22:15 Je roots bepalen mee je identiteit. Voor kinderen van koloniale Belgen en Congolese moeders is het extra moeilijk die identiteit te achterhalen. Lucien is een van hen. Hij is opgevoed door de zus van zijn vader. Hij vertelt over de tweespalt in zijn persoon. 00:25:55 De Belgische staat en de Kerk maakten zich schuldig aan kinderontvoering. Zo belandden veel Congolese, Rwandese en Burundese kinderen bij Belgische pleeggezinnen en kregen ze ongewild een dubbele identiteit. 00:27:54 In de Belgische publieke ruimte is het koloniale tijdperk nog steeds aanwezig. Nog overal staan standbeelden van Leopold II. Er is een beweging op gang gekomen om deze weg te halen, maar niet iedereen is het daarmee eens. 00:31:15 In 1999 wordt een parlementaire onderzoekscommissie opgericht naar de moord op Patrice Lumumba. Die oordeelt dat er sprake is van een morele verantwoordelijkheid van België inzake de moord. Een officiële sluitende opheldering over de rol van de toenmalige regering is er nooit gekomen. De dochter van Lumumba getuigt. Stilaan wordt de stilte echter doorbroken: zo werd er in 2018 een Lumumbaplein ingehuldigd. 00:38:15 Anno 2018 heerst in Congo vooral chaos. Miljoenen mensen zijn er al om het leven gekomen. In welke mate moet België hier ingrijpen? Congolese Belgen klagen de onverschilligheid en het stilzwijgen van Westerse leiders aan. Sommigen zijn echter ook hoopvol. Er worden beelden getoond van betogingen in Congo. Een Congolese activiste getuigt. 00:45:25 Veel oudere Congolezen stellen dat ze het beter hadden in tijden van de kolonie.

25-12-2018
VRT

Deze video toevoegen aan



Of maak een nieuwe collectie aan



Toevoegen
0

Sporen van kolonisatie


Nele Vermeulen1's picture
Nele Vermeulen1

In deze collectie vind je een verzameling van reportages, nieuwsuitzendingen en andere fragmenten rond het koloniaal verleden. Deze zijn bedoeld als achtergrondinfo voor jezelf als leerkracht bij het project 'Sporen van kolonisatie' van Studio Globo. Meer info over het project vind je op sporenvankolonisatie.studioglobo.be.


Onderwijsniveau

Vakken

Laatst gewijzigd

05-04-2019